Latijns-Amerika in Beweging

Cultuur

zaterdag, 15 oktober 2011 23:00

“Jong zijn is geen misdaad”

Jeugdleiders over jong zijn in Guatemala

Hoe blijf je positief temidden van het geweld, de chaos en de armoede van de achterstandswijken van Guatemala-stad? Hoe verweer je je tegen de stereotypen over jouw generatie? Samuel en Claudia, leiders van jeugdorganisaties uit de hoofdstad van Guatemala, doen het met kunst, sport, circus en bewustzijn. “Als je je overgeeft aan de angst, leef je niet echt meer.”

Dagelijks worden gemiddeld 20 moorden gepleegd in Guatemala-stad. Bijna 70% van de slachtoffers is tussen de 16 en 35 jaar. “Ik kom uit een van de armste wijken van Guatemala-stad,” vertelt Samuel. Hij is een van de vier jeugdleiders die op uitnodiging van Stichting Todos naar Nederland kwam om twee weken met Amsterdamse jongeren te werken. “Zoveel mensen om mij heen zijn overleden. Goede vrienden. Jongeren die goede artiesten waren. Iedere jongere in Guatemala kan je vertellen over de mensen die hij verloren heeft.”

Vooroordelen
Niet alleen de meeste slachtoffers zijn jong, ook de daders zijn in meerderheid jonger dan 35. In Guatemala is een angst ontstaan voor de jeugd. Samuel: “We hebben te maken met een enorm stigma. In het algemeen worden jongeren gezien als delinquenten.” De Guatemalteekse band Bacteria Soundsystem Crew maakte er een nummer over met de titel ‘Jong zijn is geen misdaad’. “Luister naar de stem van jongeren,” rappen ze. “Het is de stem van verandering in de samenleving.”

Volgens Samuel en Claudia zijn de media medeverantwoordelijk voor het negatieve beeld dat men heeft over de jeugd. “Ze praten het goed als er jongeren gedood worden. De media vormen een podium voor de show van Mano Dura." Mano Dura, ofwel ‘harde hand’, is het zero tolerance beleid dat staat voor genadeloos optreden tegen gangleden, strenge straffen en veel macht voor de politie. Door het mandaat van Mano Dura zijn al veel jongeren onschuldig opgepakt of voor kleine overtredingen opgesloten.

De jeugdleiders verwachten weinig van de politiek. Het is verkiezingstijd in Guatemala en de meest kanshebbende kandidaat is oud-generaal Molina. “Het is ongelooflijk dat iemand die tijdens de burgeroorlog verantwoordelijk is geweest voor massamoorden, onze nieuwe president gaat worden.” Samuel veert op. “Voor jongeren is dit onbegrijpelijk. We moeten in opstand komen en zeggen: ‘tot hier en niet verder!’ Hoe kunnen we blijven accepteren dat 25 families in Guatemala de macht hebben? We moeten opnieuw leren samenleven, op een manier die recht doet aan alle verschillende culturen in ons land. We moeten op zoek naar een nieuwe manier om ons tot elkaar te verhouden.”

Positieve instelling
De jeugdorganisaties willen verandering teweeg brengen, door jongeren te laten inzien dat zij iets van hun leven kunnen maken. Hoewel sport en creatieve activiteiten niet alle problemen kunnen oplossen, zorgen ze ervoor dat mensen zich kunnen uiten en weer energie krijgen. Claudia: “Het gaat erom de creativiteit van mensen aan te wakkeren en hun geest open te stellen voor nieuwe mogelijkheden. Jongeren moet zichzelf niet langer zien als slachtoffer.”

Samuel: “Jongeren leven in Guatemala-stad iedere dag met angst. Ons land heeft een geschiedenis van geweld en sociale ongelijkheid. Al sinds de onafhankelijkheid van Spanje zijn generaties Guatemalteken opgegroeid met geweld. Momenteel sterven veel mensen door vuurgevechten. Maar juist in deze situatie moeten jongeren leren dat ze hun kansen moeten pakken.” Het werk van Samuel en Claudia is niet ongevaarlijk. De gangs die de straten van Guatemala-stad tot hun territorium rekenen, houden niet van mensen die zich tegen het geweld uitspreken. “Maar ik wil geen toeschouwer zijn van alles wat er gebeurt”, zegt Claudia.

Amsterdamse jongeren
Tijdens de twee weken in Nederland gingen de Guatemalteken met dezelfde methodes aan de slag met een groep Amsterdamse jongeren. Samen werkten ze binnen het project ‘Urban Arts & Life’ toe naar een optreden in het Muiderpoorttheater vol dans, muziek en theater. In korte fragmenten, waarbij steeds andere jongeren en kunstdisciplines in de hoofdrol stonden, lieten ze zien hoe belangrijk vrijheid voor hen in. Een tweetal toont een acrobatische dans en een meisje vertelt in een monoloog over beslissingen die ze neemt in haar leven. Een hoogtepunt is als ze allemaal samen op het podium staan en na een stuk improvisatiedans met hun lichamen de letters van het woord ‘freedom’ vormen. Een rapper zet ondertussen mensen aan het denken: ‘consumeren brengt je geen vrijheid’. “We wilden ook wat van onze observaties van Nederland inbrengen”, zegt Claudia hier later over.

Tijdens het werken met de Amsterdammers merkten de Guatemalteken dat ook de Nederlanders zich niet altijd vrij voelen. De jongeren blijken een moeilijk te definiëren frustratie te voelen die hen beperkt. De jeugdleiders staan wel versteld van de keuzemogelijkheden die jongeren hier hebben. “Je kunt hier studeren wat je wilt”, zegt Samuel. “Het was erg inspirerend om te werken met mensen die hebben gekozen voor de kunst.” Claudia: “Het is hoopgevend om te zien dat er in twee heel verschillende samenlevingen zoveel mensen zijn die een andere maatschappij willen.”

Foto door Hanneke Velthuijsen

Reageer