info noticiashome
  ACHTERGROND terug naar index Achtergrond
Door Peter Gelauff (Noticias)
16-07-2007

Kerk en armoede in Guatemala
Deel 1

Op 27 mei werd in Guatemala Stad, in aanwezigheid van de president en andere politieke kopstukken, een kolossale tempel in gebruik genomen, de Mega Frater (Mega Broeder), gebouwd door de ‘Christelijke Broederschap van Guatemala’ van de schatrijke pastor Jorge López. De opmars van de evangelische kerken in Latijns-Amerika krijgt zo langzamerhand een triomfalistisch karakter. Eerste aflevering van een tweedelige serie.

De Mega Frater biedt ruimte aan de12.000 gelovigen van de Broederschap, een kolossaal restaurant, een bibliotheek en een zondagsschool met een capaciteit van 3.000 leerlingen. En dit alles ter waarde van 30 miljoen dollar.

Megatempels
Waar dat geld vandaan komt, in dit straatarme Guatemala? Volgens pastor López ‘hebben de tienden (10 procent van het inkomen van de leden) het wonder tot stand gebracht.’ Dat klinkt vroom, maar is onwaarschijnlijk. Een rekensommetje leert dat dit per gelovige het niet geringe bedrag van 2.500 dollar zou betekenen. 22 procent van de Guatemalteken heeft een inkomen van minder dan 1 dollar per dag. Van de inheemse Mayabevolking op het platteland (ongeveer 60 procent van het totale inwonerstal) leeft 80 procent onder de armoedegrens. Velen verdienen nog geen 100 euro per maand of veel minder, terwijl landelijk de gemiddelde consumptie 1.540 euro per maand bedraagt. Van de kinderen jonger dan 5 jaar, lijdt 50 procent aan ondervoeding. Op het platteland is dat 70 procent.

Welke ‘vrienden’ zijn de dominee dan te hulp geschoten? Er bestaat weinig openheid over de financiering van dit megaproject, maar de veronderstelling is dat vermogende Guatemalteken de benodigde fondsen hebben gefourneerd. Die hoeven daar hun spaarpot niet eens voor aan ter spreken. De inkomensverdeling in Guatemala is extreem ongelijk. De rijkste 3 procent incasseert 22 procent van het nationaal inkomen, en opgeteld met de hogere middenklasse (16 procent van de bevolking) zelfs 53 procent. Daartegenover verdient de armste 30 procent van de bevolking slechts 5 procent van het nationaal inkomen.

Tijdens zijn toespraak bij de inauguratie van de Mega Frater had pastor López het echter niet over deze gulle gevers. Hij sprak over ‘de offers die velen gebracht hebben’, over ‘de plechtige beloften van degene, die nu geen geld hebben, in de komende maanden alsnog buitengewone bijdragen te schenken’, en over de plicht ‘een tiende te schenken van uw inkomen en daarboven te geven wat u ervoor overheeft, al naargelang uw liefde voor het werk van de Heer’. Gelovigen, die zich afvragen waar ze het geld vandaan moeten halen, raadt hij aan: ‘De volgende keer dat u uw loon ontvangt, voordat u ook maar één rekening betaalt, betaal een tiende aan de Heer.(…) Mensen hebben mij gevraagd: ‘Wanneer ik 100 dollar verdien en mijn rekeningen bedragen ook 100 dollar, hoe betaal ik dan mijn tiende?’ Dat is de verkeerde vraag, want in werkelijkheid verdient u 100 dollar, maar zijn uw schulden 110 dollar. Zoek dus ander werk, neem er een baantje bij of bezuinig op uw andere uitgaven. De beste manier om God te laten zien dat Hij de eerste is in uw leven, is Hem als eerste te betalen.’

Katholiek vs. evangelisch
Volgens recente schattingen behoort 40 procent van de Guatemalteken tot een van die 160 fundamentalistische kerken of sektes. En hoewel die kerken in veel gevallen over erg veel geld blijken te beschikken, zijn ze juist ook zeer populair op het arme, inheemse platteland. Neem bijvoorbeeld Santiago de Atitlán, het grootste dorp aan het Meer van Atitlán, 140 km ten westen van Guatemala Stad. Met zo’n 40 duizend inwoners telt Santiago naast één katholieke kerk om en nabij 35 evangelische kerkgenootschappen. Ze verspreiden in essentie twee boodschappen: die van de onderlinge solidariteit in moeilijke tijden en die van de aanvaarding van de goddelijke bedoelingen met lijden en tegenslag. In het arme, door natuurrampen en burgeroorlog geteisterde Guatemala, valt dat in vruchtbare aarde.

Maar de opkomst van dit type christendom is niet geheel toevallig. Sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw steekt het State Departement van de Verenigde Staten veel geld in de ‘evangelisering’ van Guatemala en ander Latijns-Amerikaanse landen. De VS maakten zich in die jaren zorgen over de activistische opstelling van de katholieke kerk. Als gevolg van het Tweede Vaticaanse Concilie en de bevrijdingstheologie nam deze steeds feller stelling tegen de structurele oorzaken van de armoede in Latijns-Amerika: grootgrondbezit, feodale verhoudingen, uitbuiting van de arbeiders door vaak buitenlandse ondernemingen en de verrijking van weinigen ten koste van velen. Nelson Rockefeller, de latere vice-president van de VS, bracht na een reis door het subcontinent in 1969 rapport uit over de gevaren die dit kon opleveren voor de Noord Amerikaanse belangen. Zijn suggestie was dit progressieve katholicisme met conservatieve protestanten te bestrijden. Met forse financiële steun van Washington, maar ook van het multinationale bedrijfsleven, werden vertalers van het Summer Institute of Linguistics (SIL) erop uit gestuurd. Ze maakten lokale bijbelvertalingen en verspreidden de Amerikaansprotestantse interpretatie daarvan over Latijns-Amerika.

Intussen is het werk van het SIL voor een deel overgenomen door talloze evangelische kerken. Missionarissen stromen af en aan. De vluchten uit Houston of Miami tellen zo niet één, dan wel twee of drie opgewekte delegaties idealistische jongeren, die hand- en spandiensten gaan verlenen aan hún kerkgemeenschap in Guatemala. De boodschap die ze uitdragen is steeds dezelfde: Dios proveerá, God heeft overal een oplossing voor. Waar je maar komt, vooral in Mayagebied, vind je op muren leuzen als: La única solución es Cristo, De enige oplossing is Christus. Jesús, la única esperanza para ti. Búscalo, Jezus is je enige hoop. Zoek hem. Of Una buena noticia: Cristo viene pronto. Prepárate! Een goed bericht: Christus komt spoedig. Bereid je voor! Naastenliefde, discipline, soberheid, spaarzaamheid en onthouding van drank en drugs zijn de deugden waarmee je je op de komst van Christus kunt voorbereiden. En de aanpak werkt. Verspreid over het land vormen zich honderden hechte christengemeenschappen. In onderlinge saamhorigheid worden waar mogelijk directe noden gelenigd.

Terug naar de Mega Frater. Inmiddels heeft een concurrent van pastor López, Carlos Luna, aangekondigd met een nog grotere tempel te komen. In deze ‘Stad van God’ zullen 18.000 gelovigen kunnen samenkomen. De pastor-multimiljonair wordt in de wandelgangen ook wel ‘Cash’ Luna genoemd. Eén motief voor de Guatemalteekse elite om dit soort evangelische megaprojecten te steunen, zou het prestige van Guatemala in het buitenland zijn. Gunstig neveneffect is dat de kerk de gelovigen leert hun lot te aanvaarden. Zegt Handelingen 2:44v niet: ‘Allen die het geloof hadden aanvaard, (…) hadden alles gemeenschappelijk?’ De rijken hun rijkdom en de armen hun armoede, althans in de exegese van Guatemala’s rijke elite. De tijden van de bevrijdingstheologie lijken voorbij: La única solución es Cristo.

Deel 2: De kerk van Rome en de armen