Cultuur

Vorige maand overleed een van de grootste schrijvers van Argentinië, Héctor Tizón als gevolg van hartfalen. Literatuurcritici beschouwen enkele van zijn werken als de meest waardevolle van Argentinië. In Europa was Héctor Tizón een relatief onbekende auteur. En zelfs in eigen land kent de jonge generatie hem niet, getuige de reacties op Twitter na zijn overlijden. Daarom een ode aan deze veelzijdige intellectueel.

Al tijdens zijn middelbare schoolperiode publiceert Héctor Tizón zijn eerste verhalen in de krant El Intransigente en maakt hij deel uit van het literaire gezelschap La Carpa.
In 1949 verhuist Tizón van de koloniale stad Salta naar de universiteitsstad La Plata, waar hij zijn rechtenstudie voltooit. Zijn diplomatieke carrière begint in 1958 wanneer hij als cultureel attaché uitgezonden wordt naar Mexico. Hij maakt kennis met schrijvers als Juan Rulfo, Ernesto Cardenal en Augusto Monterroso en publiceert in 1960 zijn eerste roman A un costado de los rieles.

Minister
Wanneer Tizón in 1962 terugkeert naar zijn geboorteland, is hij korte tijd werkzaam als minister op de departementen van Justitie en Onderwijs, om daarna de leiding op zich te nemen van het dagblad Proclama. Deze functie zal hij bekleden tot hij naar Spanje vlucht, als gevolg van de politieke situatie in Argentinië.

Hoewel Tizón vanwege zijn diplomatieke carrière en later als balling vele jaren doorbracht in onder andere Parijs, Milaan en Spanje, heeft hij zich nooit senang gevoeld in grote steden. Het woeste, ongerepte en arme Jujuy, gelegen in de Argentijnse Andes is zijn thuis, wat ook duidelijk is terug te zien in zijn literaire werk.
Zijn geliefde provincie San Salvador de Jujuy blijft gedurende zijn gehele schrijverscarrière de setting van zijn essays en romans. Dit is in grote mate te danken aan zijn maestras, zoals de auteur zijn Indiaanse kindermeisjes in interviews altijd noemde.

Niet alleen wordt de auteur door hen in de Quechua taal opgevoed, ook maakt hij al op jonge leeftijd kennis met de geweldige verhalen en mythen van zijn geboortegrond, volgens hem het mooiste gebied van Argentinië.

‘’Dankzij zijn kindermeisjes werd hij dé absolute meester in het blootleggen van de menselijke ziel, vertelt Julia Salzmann, die belast is met de dagelijkse leiding van de Argentijnse vestiging van uitgeverij Alfaguara, waar veel van Tizón’s literaire werk tegenwoordig ook verkrijgbaar is als e-book. In zijn drie romans, Fuego en Casabindo (1969), EL cantar del profeta y el bandido (1972) en Sota de bastos, caballo espada (1975) beschrijft hij de geschiedenis van Jujuy minutieus. ‘Het blijven indrukwekkende werken, complex van structuuren en met een intrigerende mix van historische, bijbelse en mytische elementen, vermengd met fictie’.

Literaire prijzen
Alhoewel zijn oeuvre vaak magisch-realistisch wordt genoemd, lijkt Tizón’s stijl meer op die van Rulfo of Guimarãs Rosa dan op die van zijn befaamde tijdgenoot García Márquez.

In tegenstelling tot laatstgenoemde,  staat de bescheiden Tizón, die zich nooit begaf in literaire kringen,  bekend om zijn onmiskenbaar sobere messcherpe en puntige stijl, die ontdaan is van alle literaire franje, daarbij gebruik makend van universele thema’s als liefde, haat, dood en vriendschap.

Tizón hechtte buitengewoon veel waarde aan de betekenis van literatuur.
Hij was van mening dat de cruciale gebeurtenissen van een natie niet te doorgronden zijn door politici, zelfs niet door historici, maar enkel en alleen begrepen kunnen worden door bestudering van de grote literaire werken.

Zelf werd hij verschillende keren onderscheiden met literaire prijzen, waaronder de  prestigieuze titel Caballero de la Orden de las Artes y las Letras,  die door de Franse regering wordt uitgegeven.

Rechter
Na zijn gedwongen ballingschap in Spanje, keert Tizón na de beëindiging van de militaire dictatuur in Argentinië terug naar zijn geboorteland, waar hij in 1991 wordt benoemd tot rechter van het Hooggerechtshof van de provincie Jujuy.
Het ambt van rechter viel hem zwaar,zo vertelde hij in 2004 in een openhartig interview met de Spaanse krant El País. Hij maakte daarin bekend de magistratuur vaarwel te zeggen.
De diep verankerde corruptie in het justitieel en politiek systeem van zijn land, was voor Tizón een van de redenen om zich terug te trekken uit de rechterlijke macht. Hij worstelde met de machtsverstrengeling waaraan verschillende collega-rechters zich schuldig maakten. Tizón zag zich gedwongen zijn confrères aan te geven.

Maar ook de gedachte dat hij als rechter het finale oordeel moest vellen waarmee hij mogelijk een onschuldige kon veroordelen, was voor hem ondraaglijk. Héctor Tizón was gedurende zijn leven bovenal een kunstenaar. Of zoals hij het zelf ondubbelzinnig verwoordde: ‘ik ben geboren om te schrijven’. Tizón is 82 jaar geworden.