Politiek

Zondag 7 oktober zullen in Venezuela presidentsverkiezingen plaatsvinden. De strijd speelt zich af tussen zittend president Hugo Chávez en oppositieleider Henrique Capriles van de partij Primero Justicia. De verkiezingsstrijd van 2012 is nog geen gewonnen strijd voor Chávez. De oppositie is sterker dan ooit sinds hij aan de macht is.

Chávez versus Capriles
Chávez bepaalt met zijn Bolivariaanse revolutie al bijna 14 jaar het politieke landschap van Venezuela. Hij kan nog steeds rekenen op steun van voornamelijk de arme Venezolaanse bevolking. Chávez wil zijn socialistische revolutie in een derde termijn verder uitdiepen, hetgeen betekent dat hij zal blijven investeren in de populaire ‘misiones’ (sociale programma’s) voor het arme volk en de private sector zal blijven tegenwerken. Capriles benadrukt dat hij een president zal zijn van alle Venezolanen, zowel arm als rijk. Door Chávez en zijn aanhangers wordt hij als rechtse imperialist met een neoliberaal beleid bestempeld. Zelf profileert Capriles zich eerder als gematigd links. Zoals het ernaar uitziet, zullen er onder zijn bewind meer buitenlandse investeerders worden toegelaten en zal het verder nationaliseren van de private sector worden gestopt. Het sociale beleid van Capriles lijkt echter vooral een voortzetting te zijn van Chávez’ beleid, de ‘misiones’ blijven bijvoorbeeld bestaan. Zo rechts lijkt hij dus niet te zijn, buitenlandse media bestempelen hem ook eerder als centrumkandidaat.

Een Venezolaanse Lula?
Vanwege de populariteit van Chávez is het in Venezuela strategisch gezien geen optie om je als rechtse kandidaat te profileren. Om een alternatief te kunnen bieden voor de, in de ogen van veel Venezolanen, succesvolle Bolivariaanse revolutie vergelijkt Capriles zichzelf met voormalig Braziliaans president Lula da Silva en zijn mix van vrije markteconomie en een sterk sociaal beleid. Lula zelf distantieert zich echter van Capriles en beschuldigt hem ervan een rechtse kandidaat te zijn die in verkiezingstijd pretendeert links te zijn. Zowel Capriles als Chávez vergelijken zichzelf graag met Lula, maar Lula steunt Chávez. De invloed van Brazilië is ook achter de schermen waar te nemen: Braziliaanse marketing consultants die destijds betrokken zijn geweest bij de campagne van Lula, zijn ingezet in de Venezolaanse verkiezingsstrijd om het imago van Chávez te veranderen.

2006 versus 2012
De verkiezingspolls doen geloven dat er een nek-aan-nekrace tussen Chávez en Capriles gaande is. De verkiezingsstrijd is de spannendste sinds Chávez aan de macht is. De zes grootste polls laten de laatste weken een stijging van Capriles zien en volgens twee van deze polls ligt Capriles zelfs voor. Het verschil met de verkiezingen in 2006 is dat de oppositie in 2008 de krachten gebundeld heeft in de zogenaamde ‘Mesa de la Unidad Democrática’ en daardoor nu veel sterker is. Bij de laatste presidentsverkiezingen in 2006 was de oppositie verdeeld en verzwakt. Verder had Chávez tijdens zijn eerste termijn van 2000-2006 het voordeel dat er een periode van economisch herstel gaande was, in tegenstelling tot de economische crisis van vóór zijn presidentschap of de huidige economische recessie. Ook heeft Venezuela momenteel te kampen met veel geweld, constante prijsstijgingen, werkeloosheid, beperking van de media en de rechterlijke macht en het land is extreem gepolariseerd. Met name het geweld is een probleem dat bij veel Venezolanen een belangrijk verkiezingsthema is geworden, een probleem dat Chávez zo veel mogelijk probeert te verdoezelen. Volgens de Verenigde Naties is Caracas echter de hoofdstad met de hoogste moordcijfers van Zuid-Amerika. Ondanks dat Chávez nog steeds immens populair is bij vooral de arme Venezolaanse bevolking, groeit de internationale kritiek op hem. MO* bericht dat de socioloog Heinz Dieterich, naar wiens idee van een socialistische staat Chávez Venezuela heeft ingericht, heeft toegegeven dat het model van Chávez heeft gefaald. Nog een belangrijk verschil met de verkiezingen in 2006 is dat Chávez het afgelopen jaar lange tijd behandeld is voor kanker; hierdoor heeft hij minder intensief campagne kunnen voeren. Ook doet het de vraag bij de kiezers rijzen wie een eventuele opvolger van Chávez zou moeten zijn. De gezondheidstoestand van Chávez staat in scherp contrast met de vitale en jonge Capriles, die het hele land doorreist om kiezers te overtuigen van hun stem op hem.

Een ongelijke strijd?
In een land als Venezuela is het als oppositie lastig campagne voeren. Er is vanuit de staat geen budget beschikbaar, waardoor de campagne  uit eigen zak gefinancierd moet worden. Capriles is hiermee  in het nadeel, want Chávez heeft meer middelen om zijn campagne te financieren en heeft bovendien meer macht over de media. Chávez wordt ervan beschuldigd het geld van het grootste staatsoliebedrijf van Venezuela, Petróleos de Venezuela S.A., ook te gebruiken voor zijn campagne.  Daarnaast is het voor politieke partijen slechts toegestaan om drie minuten per dag iets uit te zenden op tv. Chávez’ tegenstanders zeggen echter dat er geen duidelijke scheidslijn is tussen Chávez’ campagnespotjes en de frequente regeringsspotjes en tv-programma’s zoals ‘Aló Presidente’. Deze reguliere zendtijd wordt namelijk door Chávez gebruikt om te laten zien wat hij voor de arme bevolking doet, zoals het verbeteren van de infrastructuur in arme wijken van Caracas.

De campagne verliep tot afgelopen zaterdag zonder grote geweldsincidenten, wel waren er enkele incidenten waarbij aanhangers van Chávez slaags raakten met aanhangers van Capriles. Zaterdag 29 september was echter een zeer gewelddadige dag in de campagne: drie lokale oppositieleden zijn door nog onbekende schutters vermoord. De regering heeft aangekondigd een diepgaand onderzoek naar de daders uit te gaan voeren.

Gezien de macht van Chávez en de onbetrouwbaarheid van de peilingen is het onwaarschijnlijk dat Venezuela zondag een nieuwe president krijgt. Wat de uitslag ook zal zijn, gezien de intensiteit van de verkiezingsstrijd is het goed mogelijk dat de verliezers hun verlies niet zomaar zullen accepteren in het toch al sterk gepolariseerde land.