Met daarin onder meer:

REDACTIONEEL
- In het land der blinden

ACTUEEL
- Onrust in Venezuela
- Mapuche voeren actie
- Stijdbare Cubaanse over affaire-Ochoa
- Werken met hooglandindianen in Peru
- Berichten uit Rabinal
- Index 2001

PORTFOLIO 
- Walter Lotens volgt het spoor terug

CULTUREEL
- Swingend Paracumbé
- Documentaire Memoria del Silencio
- Uitgelezen
- Lilian Vieira en haar band Zuco 103
- Kort Latijns-Amerikaans
- Agenda

Volgende nummer van LA Chispa
eind maart zal verschijnen

In Amsterdam strooit de gemeente achteloos met miljoenen euro's om 'HET HUWELIJK' vlekkeloos te laten verlopen. Het jaarinkomen dat Máxima met haar huwelijk binnensleept bedraagt een kleine 795.000 euro en voor haar inburgering zijn kosten noch moeite gespaard. Een bruidsschat van Argentijnse zijde zit er niet in. Het land is bankroet. Al vraag je je af of niet een deeltje van de miljarden dollars die op buitenlandse rekeningen staan, naar Nederland overgemaakt kunnen worden. Zei ex-president Fernando de la Rúa immers niet tegen 'Alex' te allen tijde voor hem klaar te staan? Ook De la Rúa's dollars staan op Europese banken, een douceurtje moet kunnen.

De koninklijke soap gaat intussen gewoon door. In een interview verklaart Máxima haar vader te geloven als hij zegt niets van verdwijningen tijdens het regime-Videla te hebben geweten: "Waarom zou hij tegen mij liegen?" Alex voegt eraan toe dat papa Zorro hem vertelde over drie verdwenen personen, die echter later weer opdoken. "Dus hoe kon hij weten dat er ook mensen waren die nooit terugkwamen". Het is van een tenenkrommende simpelheid. En dan te bedenken dat de Nederlandse kroonprins afgestudeerd is in geschiedenis. Heeft hij een speciale versie van de geschiedenis bestudeerd of is hem de doctorandustitel cadeau gedaan? Frappant is in dit verband zijn blijkbare onvermogen een onderscheid te maken tussen feiten en meningen. Toch een basisvaardigheid voor historici. Grappig dat een doctorandus in de geschiedenis meent het onderzoek van professor doctor Baud te moeten bestempelen als een verzameling meningen. Op welk niveau moeten zijn eigen uitspraken dan beoordeeld worden? Als verzinsels wellicht? Wat betreft domheid is het paar in ieder geval aan elkaar gewaagd.

Dat schijnt Alex zelf ook te beseffen, want hij vermeldt nog dat Máxima en hij eigenlijk op dezelfde wijze zijn opgevoed. Een opvoeding die behalve in een verbluffend gebrek aan historische kennis resulteerde in een gebrek aan verkeerskennis, gezien de aanrijdingen en snelheidsovertredingen van beiden. Wat ze wel goed kunnen, is zwaaien. Al dan niet met een paar huppelpasjes erbij, want Máxima deed het volk kond van haar voornemen te zullen blijven dansen. Wellicht als bijdrage aan een leefbaar Nederland?

Maar ach, Alex kan er ook niets aan doen. Zijn vader, prins Bernhard, was hem tenslotte al voorgegaan in de Argentijnse connectie. Hij raakte destijds onder de bekoring van zowel geldelijk gewin als de blondharige Evita Perón. Hij deed haar nog een fraai collier cadeau. Dat Evita kort daarna overleed aan kanker moet niet als een Jomanda-achtige voorspelling worden opgevat. Tenslotte was zij peroniste, een politieke stroming die in huize Zorreguieta werd beschouwd als een ernstige ziekte waarvan de natie bevrijd diende te worden. De ironie der geschiedenis wil dat nu weer een peronistische president Argentinië bestiert. 

Intussen stapelen de dommigheden zich op. De Argentijnse priester die het huwelijk mede zal inzegenen is door het weekblad Vrij Nederland ontmaskerd als sympathisant van het regime Videla. Volgens Máxima is pater Braun - hij heeft zijn naam ook niet mee - een integer man in wie zij alle vertrouwen heeft. Net zoals Alex zijn schoonvader vertrouwt. Een mooi woord, vertrouwen. Nog mooier: blind vertrouwen. Wel een beetje dom. Maar in het land der blinden is éénoog koning. Wat kan Nederland zich nog meer wensen? 

Welles-nietes spel over grondonteigening en staatscontrole    Cora van den Berg
Onrust in Venezuela over nieuwe wetten

"Een heilig vuur dat de zegen van de bisschop verdient", zo noemde de Venezolaanse president Chávez zijn nieuwe landhervormingswet, één van de 49 decreten die hij in november vorig jaar door het parlement loodste. Maar het 'vuur' en andere wetten in dit pakket vielen bij een groot deel van de bevolking niet in goede aarde. In december lag het hele land een dag plat vanwege een grootschalige staking. Wat Chávez "rechtvaardig voor de armen" noemt, noemen ondernemers, vakbonden en juristen "ongrondwettelijk en een aanval op het privébezit."

Een niet ongebruikelijk tafereel in Caracas, de hoofdstad van Venezuela: terwijl president Hugo Chávez zijn wekelijkse televisietoespraak houdt - waar hij de tv-stations toe verplichtte - klinkt vanaf de balkons een protestgeluid met potten en pannen. Even verderop gaan een paar vuurpijlen de lucht in en zijn uit de ramen net zo hard revolutionaire liederen te horen. Want Chávez heeft zijn aanhangers opgeroepen de protesten tegen hem te beantwoorden met een vergelijkbare kakofonie.
De populariteit van de president is net zo hard gedaald als de prijs van olie. Drie jaar geleden werd hij met overrompelende meerderheid gekozen. Maar inmiddels rekenen veel mensen hem de economische crisis aan waarin het land zich bevindt. De olieprijs - en daarmee de inkomsten voor de staat - is enorm gezakt, de prijs voor eerste levensbehoeften is juist gestegen. De armoede is onverminderd groot, en ook de werkloosheid, de misdaad en de criminaliteit zijn niet afgenomen. Voor veel Venezolanen heeft de regering niet veel bereikt. 
Achter de schermen heeft Chávez wel veel veranderd in de drie jaren dat hij aan de macht is. Het parlement is opzijgeschoven, zodat er één Nationale Assemblee overbleef waar de president het voor het zeggen heeft. Hij controleert naast deze Assemblee ook de Hoge Raad en de Rekenkamer. Dankzij een nieuwe grondwet, waar de bevolking in 1999 mee instemde via een referendum, heeft de president meer bevoegdheden gekregen. En dat allemaal om zijn droom te kunnen realiseren: de Bolivariaanse revolutie, geïnspireerd door de onafhankelijkheidsheld Bolívar uit het begin van de negentiende eeuw. Ook is het geen geheim dat hij een vriend van de Cubaanse leider Castro is en graag wat van diens idealen in zijn land overneemt.
Een jaar later zette Chávez de volgende stap. In november 2000 nam de Nationale Assemblee de zogenaamde Bevoegdheidswet aan, waarin de president een jaar lang de gelegenheid kreeg om per decreet, dus zonder parlementaire inspraak, te regeren. Chávez heeft hier gretig gebruik van gemaakt om zijn plannen versneld door te voeren. Aan het eind van het jaar dat hij hiervoor gekregen had, afgelopen november, lagen er 49 decreten klaar om uitgevaardigd te worden. "Dat zijn vier wetten per maand, ofwel één per week", verkondigde de regeringsleider trots.
De 49 decreten behelzen een aantal essentiële onderdelen van de Venezolaanse economie. Ze gaan over landhervorming, over de olieproductie, over onderwijs, de havens, het bankwezen, de luchtvaart en nog veertig andere onderwerpen. De meeste zijn zonder veel slag of stoot ontstaan, maar een aantal heeft de laatste maanden voor grote ophef gezorgd. Dat zijn met name de Landwet en de Oliewet.

Onteigenen 
De wet voor Land en Agrarische Ontwikkeling is de eerste poging tot landhervorming sinds 1961. Chávez wil hiermee de agrarische activiteiten ontwikkelen én controleren en gaat daarbij over tot drastische maatregelen. De wet geeft de staat het recht grond te onteigenen als de grondeigenaar die niet nuttig gebruikt. Grootgrondbezitters met landerijen van meer dan vijfduizend hectare kunnen het ergste vrezen. Alle mensen die geschikt zijn voor agrarisch werk kunnen vervolgens een stukje grond toegewezen krijgen, de vruchten ervan plukken en uiteindelijk eigenaar worden. Daarbij kunnen ze kredieten en machines krijgen, maar legt de staat ook de verbouw van bepaalde gewassen op. 
Voor Chávez gaat het in deze wet om sociale rechtvaardigheid, een betere verdeling van grond. Niet meer dan 1 procent van de bevolking heeft meer dan de helft van de landbouwgrond in handen. Enorme stukken land liggen braak zonder dat er ooit naar omgekeken wordt, terwijl Venezuela een groot deel van haar voedsel moet importeren. Het slechte gebruik van de grond wordt wel één van de drama's van het Zuid-Amerikaanse land genoemd. In de steden wemelt het van de mensen zonder land, het platteland moet het doen zonder mensen. Een betere verdeling van grond zou de agrarische productie al snel ten goede komen.
Het lijkt een nobel streven, maar desondanks stuitte de Landwet op veel protesten, niet alleen van de grondeigenaren, maar ook van ondernemers en vakbonden. Voornaamste argumenten zijn dat de wet een aanval is op privé-bezit en tegen de Grondwet ingaat. De verschillende groepen zijn niet geraadpleegd voordat de wet een feit was, wat volgens juristen wel de bedoeling was van de Bevoegdheidswet. Al met al veel te veel staatsbemoeienis, een stap richting een staatsgeleide economie, waar velen bang voor zijn.
Hetzelfde oordeel viel de wet te beurt die de olieproductie anders moet organiseren. Venezuela staat vierde op de wereldranglijst van olie-exporterende landen. De oliesector is goed voor een belangrijk deel van het staatsinkomen. De olieprijs speelt daarbij een grote rol -Venezuela heeft als OPEC-voorzitter voor elkaar gekregen de olieproductie, ook van niet-OPEC-landen, te verminderen, om de prijs weer op te krikken. Maar voor de president is het net zo belangrijk wíe de olieproductie in handen heeft. Met de Organieke Wet voor Koolwaterstoffen, zoals de nieuwe wet officieel heet, wil Chávez de staatscontrole hierop veiligstellen. De olielagen in de bodem behoren de Republiek toe, zo stelt de wet. De staat beheert de nationale olie-industrie en moet altijd een meerderheidsbelang hebben, ook als er particuliere bedrijven meedoen. Niet bepaald aantrekkelijk voor buitenlandse investeerders, zo vrezen critici.

Lamgelegd 
De Landwet en de Oliewet waren dit najaar aanleiding voor massale protesten in het land. Het hele jaar waren er al regelmatig stakingen aan de gang van ontevreden leraren, ziekenhuispersoneel of staalarbeiders, bijvoorbeeld voor hogere lonen. Maar de staking tegen de nieuwe wetten, op 10 december, was de heftigste die Chávez tot dusver heeft meegemaakt. De grootste werkgeversorganisatie, die goed is voor zeven van de tien miljoen banen in het land, nam het initiatief voor de staking. Ondernemers, maar ook vakbonden gaven gehoor aan de oproep. Zij zijn bang dat de nieuwe wetten investeringen tegenhouden en daarmee de werkgelegenheid de nek omdraaien. Scholen, winkels en banken waren deze dag gesloten, kranten kwamen niet uit en de meeste mensen bleven thuis, al dan niet met potten en pannen in de aanslag. Het anders zo hectische Caracas en ook de rest van het land waren voor een dag lamgelegd.
Niet iedereen sloot zich overigens bij de staking aan. Kleine winkeltjes en eethuisjes openden hun deuren, aan de ene kant om te profiteren van de staking van hun collega's, aan de andere kant omdat "we niet meegaan met de rijken", zoals een voorstander van Chávez het uitdrukte. Duizenden aanhangers van de president verzamelden zich in de hoofdstad, voor een deel dankzij het vervoer dat de regering had geregeld vanuit andere delen van het land. Ze klapten voor Chávez en droegen portretten van Che Guevara bij zich.
Chávez hield voet bij stuk en benadrukte nog maar eens dat hij de duimschroeven gaat aandraaien. "De Landwet drijft de grondgrootbezitters de gordijnen in, maar een handjevol laffe, immorele oligarchen gaat Venezuela niet in chaos storten. Niets of niemand kan de revolutie tegenhouden", zei hij. Of zoals hij het uitdrukte tegen een aanwezige bisschop: "Deze wet is maar een klein wetje, maar ze is als een heilige kaars, een heilig vuur, de monseigneur zou er zijn zegen over moeten uitspreken." Hij sprak de wens uit dat God een lichtstraal zendt om de geesten te verlichten van de mensen die niet willen begrijpen dat het land definitief moet veranderen.

Onbeschofte inkomsten
De dagen na de staking stonden de kranten vol met meningen van tegen- én voorstanders van de nieuwe wetten. De voormalige voorzitter van de Federatie voor Agrariërs hekelde de Landwet en ontkende dat er zoiets als landloze boeren of ongebruikte gronden zijn. "De vorige landhervorming heeft de landloze boeren omgevormd tot agrarische producenten. En de ongebruikte gronden zijn allang in productie of van de staat. De wet is gemaakt voor een platteland dat niet meer bestaat", schreef hij in de krant La Nación. Een parlementslid van Chávez' partij bekritiseerde daarentegen de huidige leider van de agrarische federatie, die "nooit iets voor de armen heeft gedaan, maar alleen heeft gestreden voor de grootgrondbezitters, die nu bang zijn hun inkomsten uit hun landbezit te verliezen." De rector van de Centrale Universiteit gaf op zijn beurt af op de "reactionaire en achterhaalde oppositie van de ondernemers, die geen enkele verandering accepteren in de actuele verhoudingen, die een vermindering van hun onbeschofte inkomsten zou betekenen." Hij noemde de Landwet een "collectieve, solidaire manier om de Venezolanen te organiseren." 
Inmiddels zijn de eerste landtitels en kredieten uitgedeeld aan een paar duizend families en heeft de Oliewet het officiële startsein gekregen. Maar daarmee is de rust nog niet terug. De stakingen gaan door, onder meer van leraren en medisch personeel voor betere lonen. En begin januari kwamen een kleine honderd aanhangers van de president bij elkaar voor het kantoor van El Nacional, één van de grote landelijke kranten die altijd fel tégen Chávez bericht. Begeleid door het kabaal van potten en pannen riepen zij de krant op "nu eens op te houden met liegen en eindelijk de waarheid te vertellen." Tegenstanders riepen gelijk dat de betogers door de regering ingehuurd waren. Chávez zelf beweerde bij hoog en bij laag dat het mensen uit de wijk waren die hun recht op waarheidsgetrouwe berichtgeving kwamen opeisen. Zo blijft het welles-nietes spelletje aan de gang tussen voorstanders, die er nog steeds zijn, en tegenstanders. 'Het is om te lachen in Venezuela', schreef de Mexicaanse schrijver Carlos Fuentes in El País. 'Een operette-personage, zo weggelopen uit een magisch-realistische roman, kruipt in de huid van de figuur van Bolívar om zich steeds meer autoritaire macht toe te eigenen….Zijn hoofd is als een vuilnisbak vol rommel. Venezuela gaat moeilijke tijden tegemoet.'

Mapuche in Chili stellen zich harder op   Danny Vinkes

Van niet bestaande bevolkingsgroep tot terroristen, zo laat de geschiedenis van de Mapuche zich de laatste drie decennia beschrijven. Onder het regime Pinochet werden zij niet als volk erkend en tegenwoordig worden actievoerders van Mapuche-huize vastgezet onder toepassing van de anti-terrorismewet. Intussen gaat de strijd om teruggave van hun oorspronkelijke grondgebied door. De Mapuche zijn zich meer dan ooit bewust van hun maatschappelijke rechten.

Het gaat er hard aan toe, in de strijd van de Mapuche voor teruggave van hun land. Demonstraties, hongerstakingen, blokkades, bezetting van grond en gewelddadige acties zoals brandstichting en sabotage zijn bijna dagelijks in het nieuws. De Chileense overheid treedt stevig tegen de activisten op. Op dit moment zijn tegen dertig personen arrestatiebevelen uitgevaardigd. Meerdere Mapuche zitten vast in de gevangenis van Temuco. Velen beschouwen hen als politieke gevangenen. Zo is onlangs Aniceto Norin, leider van de Didaico gemeenschap, voor tien dagen vastgezet zonder dat hem iets ten laste kon worden gelegd. Hij was zelf naar de politie gegaan in verband met een onderzoek naar brand in het huis van een eigenaar van een bosbouwbedrijf. Wat de Mapuche vooral kwaad maakt is dat de openbaar aanklager van Traiguén de anti-terrorismewet toepaste. Anders had Norin nooit tien dagen, zonder bewijs, kunnen zijn vastgehouden. De inheemse bevolkingsgroep ziet hierin het bewijs dat zij bestempeld worden als terroristen, gewoon omdat ze Mapuche zijn.

Grafnummer 46427     Senta in 't Veld
Cubaanse strijdt voor eerherstel van vader

'Ik heb sinds 13 juli 1989 geen vader meer', schrijft de Cubaanse Ileana de la Guardia in het voorwoord van haar boek De naam van mijn vader. Kolonel Antonio de la Guardia werd in de vroege uren van de bewuste dag voor een executiepeloton geleid. De destijds vierentwintigjarige studente kreeg nog een verlies te verwerken: haar oom, Patricio de la Guardia, werd veroordeeld tot dertig jaar cel. In haar boek legt ze uit wat volgens haar de ware reden is voor een van de meest omstreden rechtszaken uit de Cubaanse geschiedenis: de affaire-Ochoa.

Generaal-majoor Arnaldo Ochoa, die de titel 'held van de revolutie' mocht dragen, werd op 12 juni 1989 in Havana gearresteerd. Hij zou ernstige daden van corruptie en onrechtmatig gebruik van economische middelen op zijn geweten hebben. Op dezelfde dag werden ook kolonel Antonio de la Guardia en diens tweelingbroer generaal Patricio de la Guardia opgepakt en overgebracht naar Villa Marista, de gevangenis van de Staatsveiligheidsdienst. De twee broers stonden bekend als revolutionaire strijdkrachten met een aanzienlijke staat van dienst en de arrestatie deed de familie De la Guardia versteld staan. Ileana de de Guardia laat haar boek De naam van mijn vader beginnen op deze desastreuze dag die leidde tot de dood van haar vader. "Misschien shockeert het boek zo nu en dan, maar ik heb willen laten zien wat de feiten zijn van wat wel het 'laatste surrealistische stalinistische proces' wordt genoemd", vertelt de schrijfster tijdens een gesprek in Amsterdam. "Het is verder aan de lezer om een interpretatie aan deze feiten te geven."

Padrino Walter geeft HoPe      Remko Dalkmann
Tien jaar wonen en werken in de Andes

In juni 2001, de maand waarin Cuzco bijna dagelijks feest viert met eindeloze parades, processies waarbij heiligen worden rondgedragen en ter afsluiting het kleurrijke zonnewendefeest Inti Raymi, hadden Walter en Tineke Meekes ook iets te vieren. Toch kijkt het paar nuchter terug op de tien tropenjaren die het inmiddels in Peru werkt. De dankbaarheid die zij en de medewerkers van de Stichting HoPe, Fundación Holanda-Perú, van de bevolking terugkrijgen, zijn een stimulans om zich te blijven inzetten voor hooglandindianen die in bittere armoede leven.

"Ik kwam voor een jaar naar Peru en het zijn er inmiddels al tien geworden,'' vertelt Walter Meekes, terwijl hij zijn pickup vaardig om een kuil heen stuurt. Vanmorgen vóór het eerste licht is hij uit Cuzco vertrokken naar het bergdorp Yanamayo, waar vandaag een nieuw schoolgebouw in gebruik wordt genomen. Yanamayo ligt hoog, op 3900 meter, in een verborgen zijdal boven Ollantaytambo, voor veel toeristen de laatste pleisterplaats voor Machu Picchu. Desondanks is deze woeste Patacanchavallei een vergeten, van de buitenwereld afgesloten gebied. Zelfs voor de Peruaanse overheden, die tien jaar geleden druk doende waren om door deze vallei een doorgaande weg naar het Amazonebekken aan te leggen. Het prestigeproject is nooit voltooid en een paar kilometer voorbij Yanamayo loopt deze weg dan ook dood. Meer dan vijftig kilometer onverharde weg betekent al gauw tweeënhalf uur hotsen en botsen en in de regentijd is Yanamayo onbereikbaar. In de laadbak bewaakt de speelse herdershond Alco de 250 sinaasappels die Meekes daarstraks op de markt van Ollantaytambo heeft gekocht als broodnodige vitamines voor de schoolkinderen. Hij vervolgt zijn verhaal: "Toen ik voor het eerst in Peru kwam, was het nog de tijd van het terrorisme, maar ik raakte stapelverliefd op dit land. Tegelijk vroeg ik me af wat voor zin mijn werk als reisleider had. En terug in Nederland wist ik ook niet meer precies wat mij dáár te doen stond bij de Kinderbescherming.''

De door Walter en Tineke Meekes opgerichte Fundación Holanda-Perú, kortweg Stichting HoPe, ondersteunt nu zo'n vijftig schooltjes, naast sociale projecten in de wijde omgeving, het brandwondenziekenhuis en verschillende weeshuizen in Cuzco. De oudste projecten draaien inmiddels volledig op eigen kracht en behoeven geen begeleiding meer. De deelnemers hebben vooral zelfrespect gewonnen. Het werkterrein van HoPe heeft zich steeds verder buiten de stad verplaatst. Er klinkt een lichte toon van verontwaardiging door in de stem van Meekes als hij vertelt: "Het ministerie van Onderwijs vroeg mij ooit eens: 'Waarom werken jullie toch altijd in die afgelegen dorpen? Daar kan toch niemand zien wat jullie doen!' Maar we kunnen juist veel meer betekenen voor de bewoners van de bergdorpen dan voor mensen uit de sloppenwijken. Bovendien voorkomen we met onze projecten dat deze mensen radeloos naar de stad trekken, op zoek naar werk, onderwijs of gezondheid.'' 

Oude doden opnieuw begraven     Jaap Op de Coul
Berichten uit Rabinal, Guatemala

In juni vorig jaar arriveerde een forensisch team in Rabinal, een dorp in de binnenlanden van Guatemala. Twintig jaar na het bloedbad, dat veel indiaanse dorpelingen het leven kostte, begonnen de opgravingen van de menselijke resten uit de clandestiene graven. De nabestaanden wilden hun overledenen een nieuwe en waardige begraafplaats geven. Met de opgravingen in Rabinal openbaarde zich een stukje van de bloedige geschiedenis van Guatemala die in de samenleving van het dorp diepe sporen heeft achtergelaten.

De ouderen hadden zich verzameld in Nimacabaj, een gehucht bij het dorp Rabinal in de binnenlanden van Guatemala. Met wierook, gedroogd harshout, kaarsen in allerlei kleuren, sigaretten, zoete broodjes en zogenaamde multas, boeteblokjes, maakten ze een grote stapel. Hieromheen drapeerden ze bloemen en dennennaalden. Op vier punten zetten ze kaarsen neer, een rode kaars in het oosten als symbool voor de opkomende zon en een zwarte in het westen voor de ondergaande zon. Blikjes bier, frisdranken, de clandestien gestookte sterke drank cuxa en een fles honing stonden klaar. Twee oude muzikanten, de één met een handtrommeltje en de ander met een viool, speelden onophoudelijk melodieën.

Index 2001 LA Chispa

A  = achtergrondartikel
C  = commentaar/redactioneel
F  = fotoreportage (portfolio)
I    = interview
In  = ingezonden brief (Echar chispas)
J   = jongeren-special
K  = kort verhaal (portfolio)
L  = literatuur-special
R  = reportage
T  = toerisme-special 

Bomba en plena     Vincent Kramer
Van de archieven naar het podium

De son, de merengue en de cumbia hebben de wereld al veroverd, de Puerto Ricaanse plena en bomba zijn nog niet zo bekend. Door deze authentieke muziekstijlen te laten herleven laat de groep Paracumbé uit Puerto Rico ons horen wat we missen. Dat ze met hun swingende optredens ook in Nederland de temperatuur flink kunnen laten stijgen, bewezen ze onlangs in het Utrechtse RASA.

'¿Pues qué, no me conocéis? Es Paracumbé... Paracumbé mágico...' 'Wat, kennen jullie me niet? Het is Paracumbé... Magisch Paracumbé.' Met deze woorden introduceert etnomusicoloog en bandleider Emanuel Dufrasne González zijn groep Paracumbé op het tweede album Puerto Rico también tiene tambó. Paracumbé is volgens hem niets minder dan een "personificatie van de nationaliteit, een samenspel van stemmen van onze voorouders, een echo van eeuwen terug die weerkaatst met de zachtheid van katoen, de zoetheid van de guamá, en de eeuwige golfslag van de zuidelijke zee...". Poëtisch gezegd, en het is nog waar ook. Paracumbé probeert de oorspronkelijke en eigen muziekstijlen van Puerto Rico in stand te houden. Dufrasne onderzoekt en speelt de oorspronkelijke stijlen. Muziek die anders verloren zou gaan.

CHACABUCO, Memoria del silencio     Maja Haanskorf
Documentaire van Gaston Ancelovici

Midden in de Chileense Atacama-woestijn staat een bordje: Ex Oficina Salitrera, Monumento Historico Nacional. Het voormalig Salpeter-Kantoor in Chacabuco, Nationaal Historisch Monument. Zorgvuldig en met eindeloos geduld probeert de huidige bewaker Roberto Zaldivar enkele bloemen te laten groeien op de droge aarde. Nadat de kaliumnitraatmijn in 1938 werd gesloten is het dorp verlaten. In november 1973, twee maanden na de coup van Pinochet, werd Chacabuco een concentratiekamp voor aanhangers van Salvador Allende. Oorlogsgevangenen waren ze, in een kamp waar de regels van de Conventie van Genève werden toegepast. "Welke oorlog", vraagt een van hen zich af in de film Memoria del Silencio. De gevangenen hebben nooit geweten waaraan ze schuldig waren bevonden. Dat hoefde ook niet, want de dictatuur had bepaald dat er een oorlog was en de gevangenen waren de vijand.

"Deze plaats is een locura, een surrealistischer plek bestaat niet", zegt Gaston Ancelovici tijdens een kort bezoek aan Nederland. Ancelovici is de regisseur van de documentaire Memoria del Silencio - Herinnering aan de Stilte. Met zijn handen probeert hij te schetsen wat Chacabuco is. "Stel je voor, een stad, een ommuurde stad met aan één kant een ingang, een enkele ingang. Het is een pueblo fantasma, een spookstad, midden in een droge woestenij, de Atacama-woestijn. Daarom vonden de militairen het zo geschikt als concentratiekamp, ver weg van de bewoonde wereld. Het was niet zoals de andere, geïmproviseerde kampen, het was een echt concentratiekamp met alle techniek, wachttorens en organisatie. De regels van de Conventie van Genève werden nageleefd. Zelfs het Rode Kruis mocht er naar binnen. In bepaald opzicht waren de gevangenen hier beter af dan in andere kampen, zoals het stadion in Santiago. De gedetineerden waren strikt gescheiden van hun bewakers, die woonden in een ander deel van Chacabuco, buiten het kamp."

Ancelovici was 25 jaar jong tijdens de coup van Pinochet. Vrienden werden opgepakt, sommigen verdwenen en anderen kwamen in Chacabuco terecht. "Later wilde niemand erover praten. Ze hadden een muur van bescherming opgetrokken. Velen verlieten Chili, het contact verminderde. Tot de laatste jaren, toen merkte ik dat ze terug wilden naar Chacabuco. Het was een noodzaak die gepaard ging met veel angst." Ancelovici aarzelt, zoekt lang naar woorden om uit te leggen wat de drijfveer was om een film te maken over de terugkeer van ex-gevangenen naar het concentratiekamp. "Het zijn zoveel factoren tegelijk. Het ging voor een groot deel over vrienden en de tijd was er rijp voor. Na de arrestatie van Pinochet was de hele maatschappij geschokt. De dictatuur is nu een thema geworden voor gewone mensen en niet meer iets waar vooral de intellectuelen over praten. Vooral jongeren willen weten en begrijpen, misschien nog wel meer dan mensen van mijn generatie. De film loopt eigenlijk parallel aan wat er nu in Chili gebeurt."

Braziliaanse swing met 103 procent alcohol     Myriam Krol
Zangeres Lilian Vieira over haar band Zuco 103

'No Bar do Samba' van het album Outro Lado is een nummer waarbij je de lottoballen uit je jeugd ziet dansen en waar Herman Emmink weer dwingt tot kiezen in 'Wie van de Drie'. Toen was die samba misschien truttige jaren-70 muziek, nu is het absoluut retro. Dat geldt ook voor de bossa nova, die terug te vinden is in hippe stromingen als bossatronic of brasilectro. Maar de Braziliaans/Nederlandse band Zuco 103 is meer dan dat. Wat de muziek van Zuco 103 onderscheidt is, naast de toegevoegde elektronica, de warme en soepele stem van de Braziliaanse zangeres Lilian Vieira. Voor wie house te koud is, jazz te veel gefreak en samba te kitsch, is er nu Zuco 103.

"Pas in Nederland werd muziek voor mij een must." Aan het woord is de Braziliaanse Lilian Vieira, zangeres van Zuco 103, in de oefenkelders van haar band in Amsterdam. Twaalf jaar geleden verhuisde ze van Rio de Janeiro naar Nederland. In Brazilië was muziek niet meer dan een hobby geweest, ondanks het muzikale nest waar ze geboren was, met een vader die percussionist was en een moeder die zong. In Nederland ging ze aan het conservatorium van Rotterdam wereldmuziek en zang studeren. Hier kreeg muziek de overhand. Omdat dat het enige was waarin ze zich hier echt kon waarmaken.
Zo'n tien jaar geleden richtte Vieira in Amsterdam de Braziliaanse groep Bacán op, samen met drummer Luis Luz. De leden van Bacán kwamen uit verschillende Latijns-Amerikaanse landen zoals Argentinië en Uruguay. "In Zuid-Amerika zou dat nooit gebeuren", vertelt de zangeres. "Je krijgt in Brazilië geen andere muziek te horen. De Spaanstalige landen en Portugees Brazilië zijn sterk van elkaar gescheiden. Pas hier in Nederland kwam ik met verschillende Latijns-Amerikaanse muziekstijlen en muzikanten in aanraking." 
De band Bacán mengde lome jazz met samba, maracatú, baião, funk en reggae. In 1995 kruisden de wegen van Bacán die van de Nederlandse jazzfunk formatie SfeQ. Dat was de basis voor Zuco 103. Samen met SfeQ-drummer Stefan Kruger en de Duitse jazztoetsenist Stefan Schmid die al jaren in Nederland woonde nam Vieira in 1998 het eerste lied op, 'Outro Lado'. Het nummer leverde zulke goede reacties op dat ze besloten samen verder te gaan, onder de naam Zuco 103, wat zoiets betekent als een cocktail, een sapje met 103 procent alcohol.

   E-mail Noticias
   Noticias-donateur worden?

Patrocinado por / Sponsored by:

Noticias 1997-2004