REDACTIONEEL Maja Haanskorf
Honger en armoede
Als u dit leest is de conferentie over de Millenniumdoelen van de Verenigde Naties al weer achter de rug. Er zal druk gedebatteerd zijn en ongetwijfeld zijn er mooie woorden gesproken om toch echt in 2015 de armoede en honger te hebben gehalveerd. De Verenigde Staten zullen, zoals gebruikelijk, dwars hebben gelegen en geprobeerd hebben er met zo min mogelijk financiële inspanningen van af te komen. Intussen waarschuwen diverse ontwikkelingsorganisaties er al een tijd voor dat die millenniumdoelen op geen stukken na gehaald zullen worden. Integendeel, de realiteit wijst eerder in een tegengestelde richting. De kloof tussen rijk en arm wordt steeds groter en het aantal mensen dat in diepe armoede leeft neemt gestaag toe. Dat geldt ook voor Latijns-Amerika, een continent dat wat betreft grondstoffen, scholingsgraad van de bevolking en integratie in de wereldhandel bepaald niet slecht scoort. Toch constateert Amnesty International dat Mexico bedroevend slecht presteert in de bestrijding van armoede. En dat de meeste Midden-Amerikaanse landen tot de armsten van het continent behoren.
In het interview met Maarten van Rossem in deze LA Chispa stelt de Amerika-deskundige dat het teleurstellend is dat Latijns-Amerikaanse landen er zo slecht voorstaan. De Verenigde Staten kun je niet overal de schuld van geven, hoe kwalijke rol die ook in het continent hebben gespeeld. Een beetje president, die zijn werk goed doet, zou beter moeten presteren.
Natuurlijk zijn slecht bestuur en corrupte praktijken in menig Latijns-Amerikaans land van invloed op de sociaal-economische situatie. Maar ook de rijke, westerse landen hebben boter op hun hoofd, volgens een groeiend aantal deskundigen uit derdewereldlanden. Die geloven niet meer in hulp van westerse regeringen. Hulp houdt immers afhankelijkheid in stand, menen zij. Bovendien laten westerse overheden hun oren hangen naar transnationale bedrijven en internationale geldschieters, die gevestigd zijn in de rijke landen. Die bepalen de handelsvoorwaarden en drukken in toenemende mate hun stempel op nationale wetgeving. Voor de bestrijding van honger en armoede zijn de uitkomsten van de WTO-onderhandelingen eind van dit jaar dan ook stukken belangrijker dan de hele Millenniumtop.
Initiatieven voor verbetering van het lot van de armen in deze wereld zullen voor een groot deel van onderaf moeten komen. Tot die conclusie komen steeds meer mensen, of ze nu afkomstig zijn uit de arme bevolking zelf of uit organisaties die zich bezighouden met armoedebestrijding. Beter lenen om een eigen bedrijfje te beginnen dan je hand ophouden voor een gift. Daaruit valt het succes te verklaren van de instellingen die microkredieten verstrekken aan mensen die tot dan toe verstoken waren van de mogelijkheid om geld te lenen. En van de oprichting van geldkringen, waarbij binnen een vastgestelde groep mensen onderling gekocht en betaald wordt met een eigen betaalmiddel. Het zijn niet zozeer initiatieven die de bestaande kapitalistische orde omverwerpen, maar die wel knagen aan de pijlers ervan. In Nederland proberen ontwikkelingsorganisaties als Novib en NCDO de problemen van honger en armoede onder de aandacht te brengen via een website getiteld ‘hongerdebat.nl’. Daarop kan iedereen zijn mening geven over het bestrijden van honger. Helaas ontbreekt deugdelijke informatie over de problematiek van armoede en honger. Iedereen kan vrijblijvend zijn hoogstpersoonlijke gevoelens spuien. Het doet mij denken aan new-age-achtige bijeenkomsten waarin je op zoek moest naar ‘de indiaan in jezelf’. Ik zou zeggen: bundel de krachten om verdere WTO-ellende te voorkomen. Dan voorkom je wellicht ook honger.
Hoe de oud-burgemeester van Mexico Stad een proces overleefde
Wil Pansters
Mexicaans drama toont zwakte democratie
Het mislukte proces tegen de voormalige burgemeester van Mexico-Stad, López Obrador, oogt als een onvervalste soap. Inzet is een miezerig stukje grond. Hoofdrollen zijn weggelegd voor de president en zijn vrouw, hoge politieke functionarissen en de economische elite. Onbetwist middelpunt van het drama is López Obrador, de lieveling en held van het publiek. In werkelijkheid gaat het om een politieke belangenstrijd, die de gebreken van de Mexicaanse democratie ongenadig blootlegt. En dat kort voor de presidentsverkiezingen.
Tienduizenden mensen proberen het immense centrale plein van Mexico Stad alsnog te bereiken: arbeiders, studenten en scholieren, keurig in het pak gestoken mannen, vrouwen met kinderen en veel bejaarden. Het plein is al barstensvol met demonstranten die veel vroeger van huis zijn vertrokken. Over een uur komt burgemeester Andrés Manuel López Obrador de menigte toespreken, waarna hij zich naar de federale Kamer van Afgevaardigden zal begeven. Daar zal de meerderheid van het parlement voor opheffing van de juridische onschendbaarheid van López Obrador stemmen, een desafuero, om zo een strafrechterlijke procedure tegen hem te kunnen starten. De honderdduizenden mensen die hier op 7 april van dit jaar zijn samengekomen zijn het daar niet mee eens. López Obrador is hun man en ze willen dat hij in de zomer van 2006 de presidentsverkiezingen wint. Ze hebben hun hoop op hem gevestigd. De gedreven López Obrador wordt om de haverklap onderbroken door spreekkoren. Het “No estás solo, no estás solo” (Je staat er niet alleen voor) gaat door merg en been. Getooid met petjes, vlaggen, buttons en behangen met pamfletten schreeuwt iedereen het uit. De mensen zijn boos en ze hebben groot gelijk. Deze dag is het voorlopige hoogtepunt van een al jaren slepend juridisch en politiek gevecht dat erop gericht is om de links georiënteerde López Obrador uit zijn ambt te zetten. En vooral om het hem onmogelijk te maken aan de komende presidentsverkiezingen mee te doen. Het hele proces zal enkele weken later een bijna tragikomische ontknoping krijgen. Wat was er eigenlijk aan de hand? Welke belangen stonden op het spel? En welke politieke spelers waren erbij betrokken? Antwoorden op deze vragen werpen een licht op het hedendaagse Mexicaanse politieke proces en op de ongezonde vervlechting tussen de politieke en wettelijke macht in Mexico.
Relatie Amerika en Latijns-Amerika is niet veranderd Joost Scholten en Dorien Dijkhuis
Amerika-deskundige Maarten van Rossem
Latijns-Amerika lijkt te veranderen. Langzaam maar zeker ontworstelt het continent zich aan de invloed van haar grote buur in het noorden. De Verenigde Staten volgen de ontwikkelingen met argusogen en uiten hun onvrede over de onafhankelijke koers die het Latijns-Amerikaanse continent vaart. Duidt dit op een verandering in de verhoudingen tussen Latijns-Amerika en de Verenigde Staten? Of is de wrevel aan beide kanten vooral symbolisch? “Latijns-Amerika kent een lange traditie van schoppen tegen de al even traditionele dominantie van de grote buurman in het noorden. Maar van structureel veranderende verhoudingen is geen sprake”, stelt Amerika-deskundige Maarten van Rossem.
Latijns-Amerika lijkt een onafhankelijker koers te varen. In Argentinië, Brazilië, Venezuela en Uruguay hebben linkse presidenten de verkiezingen gewonnen. En de Verenigde Staten kregen voor de verandering niet hun zin tijdens de laatste top van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) in Florida. De Latijns-Amerikaanse landen verwierpen een voorstel van Condoleezza Rice, de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken. Dat voorstel moest het de VS mogelijk maken om te interveniëren als Washington ’problemen met de democratie’ constateerde in één van de lidstaten. Uruguay en Brazilië wezen op het beleid van non-interventie in binnenlandse aangelegenheden van andere lidstaten en verwezen het plan daarmee naar de prullenbak. Diezelfde OAS heeft een nieuwe secretaris-generaal. Niet de kandidaat die de Amerikanen hadden voorgedragen, maar de Latijns-Amerikaanse.
In Venezuela richtte president Chávez onlangs een Spaanstalige televisiezender op onder de naam Telesur. De zender moet tegenwicht bieden aan de door de VS gedomineerde programmering. De Cubaanse leider Fidel Castro steunt het mediaproject van Chávez. De vriendschap tussen beide regeringsleiders is de VS al langer een doorn in het oog. Ook nu weer vormt dat bondgenootschap aanleiding om Venezuela hardop te bekritiseren. De Amerikaanse volksvertegenwoordiging in Washington reageerde direct op de anti-Amerikaanse televisiezender. In de Senaat werd een voorstel ingediend om, indien nodig, een tegenoffensief te beginnen met een Spaanstalige Noord-Amerikaanse zender.
Latijns-Amerika lijkt zich te ontworstelen aan de dominantie van de VS. En de VS lijken op hun beurt hun greep op de Latijns-Amerikaanse staten te willen behouden. Maar dat is allemaal pure schijn, volgens Amerika-deskundige Maarten van Rossem. “Er is niets veranderd in de betrekkingen tussen beide continenten.”
Duurbetaalde strijd voor land en plant Hans Veltmeijer
Mapuche-leider Juana Calfunao in Nederland
Deze zomer was de Chileense Mapuche-leider Juana Calfunao even in Nederland. Ze vroeg daarbij niet alleen om aandacht voor de bedreigde situatie waarin haar volk verkeert, maar gaf ook een workshop natuurlijke geneeswijze. Terug in Chili zag ze haar huis in vlammen opgaan. “Ik loop gevaar. Mijn oom is vermoord, mijn zoon wordt bedreigd en mijn huis is afgebrand.”
Juana Calfunao werd geboren in het water, ‘om zo een sterke vrouw te worden en mijn mensen te verdedigen.’ Haar moeder droeg later het ambt van lonko (gemeenschapsleider) over aan haar dochter. Nu strijdt ze al jaren voor de mensenrechten van de bewoners van Juan Paillalef, een Mapuche-gemeenschap niet ver van de stad Temuco in centraal Chili. Ze spant zich met name in om inheems land te beschermen tegen oprukkende lokale grootgrondbezitters die er lucratieve bosbouw willen uitoefenen. Daarbij stuit ze op tegenwerking van de autoriteiten. “De pijnbomen en eucalyptusbomen nemen veel water op en buiten daardoor de grond uit”, legt ze uit. “Maar de economische belangen staan voorop.”
En dus wordt het oorspronkelijke leefgebied van de Mapuche (‘mensen van het land’) beetje bij beetje opgeslokt door de industriële bossen, die voor een deel genetisch gemanipuleerd zijn. Watertekort, bodemerosie en besmetting van het water zijn voorbeelden van de ontwrichting van het milieu. Van de 11 miljoen hectare grond die de Mapuche in 1881 nog in bezit hadden rest nu nog 300 duizend hectare. Sinds het einde van de dictatuur in 1990 proberen ze tevergeefs iets van het verloren terrein te herwinnen en landhervormingen af te dwingen. Ze vormen een strijdlustig volk, dat tegen de Spaanse kolonisatoren 269 jaar lang weerstand bood.
Het failliet van Lula's Arbeiderspartij Jan de Kievid
Politieke crisis door corruptieschandalen in Brazilië
De Braziliaanse politiek is in de ban van een groot corruptieschandaal. Zo’n schandaal is niets nieuws in Brazilië. Schokkend is wel dat de linkse Arbeiderspartij (PT) van president Lula, die zich altijd had beroemd op haar eerlijkheid, er het middelpunt van is. Lula zelf zegt van niets te weten, maar ook zijn positie is aangetast.
Afgelopen juni bestond de Arbeiderspartij (PT) van Lula 25 jaar. Dat had een mooi feest kunnen worden van de grootste en succesvolste linkse partij van Latijns-Amerika, die eind 2002 de presidentsverkiezingen won. Er viel helaas niets te vieren, want de partij is moreel vrijwel failliet. De PT, die zo trots was op haar voor de Braziliaanse politiek unieke eerlijkheid, is verwikkeld in een groot corruptieschandaal.
Pascua Lama: voor geen goud! Arianna van Andel
Protesten tegen dreigende milieuramp in Chili
Gletsjers verplaatsen om goud te winnen. Als het aan het Canadees-Amerikaanse bedrijf Barrick Gold ligt komt dit indianenverhaal tot leven in Pascua Lama, een bergvlakte in de Atacanawoestijn in het noorden van Chili. De bewoners van het kurkdroge gebied zijn afhankelijk van het water uit de gletsjers. Het plan stuit daarom op veel verzet. Bewoners en milieuorganisaties hebben hun hoop gevestigd op de internationale gemeenschap.
‘Het water is meer waard dan goud: NEE tegen Pascua Lama.’ Dat staat te lezen op het spandoek van het Anti-Pascua Lama Front, een samenwerkingsverband van milieu- en sociale organisaties. Het front hield op 9 juli in de Chileense hoofdstad Santiago een protestmars tegen een dreigende ecologische ramp in Chili. Pascua Lama is een vlakte hoog in het Andesgebergte in het noorden van Chili, op de grens met Argentinië. Daar is een enorm mijnbouwproject in voorbereiding onder leiding van de Canadees-Amerikaanse multinational Barrick Gold, één van ‘s werelds grootste goudwinbedrijven. Al in 1997 gaven de regeringen van Chili en Argentinië het bedrijf toestemming tot goudwinning in het gebied. Onlangs is er een uitbreiding aangevraagd. Pas nu begint het in Chili langzaam door te dringen welke gevolgen het project met zich mee kan brengen voor de inwoners van de vallei van Huasco, ten oosten van de stad Vallenar in de gelijknamige provincie. Het bedrijf Barrick Gold is van plan om vanaf 2009 over een periode van twintig jaar 500 duizend kilo goud en grote hoeveelheden zilver, koper en kwik te winnen uit open mijnen in het Andesgebergte. In de eerste projectaanvraag in 2000 vergat Barrick daarbij te vermelden dat het bedrijf hiervoor drie belangrijke gletsjers in het gebied zou moeten verplaatsen naar een nabijgelegen gebied, omdat het goud zich onder deze ijsmassa’s bevindt. Niemand weet wat de verplaatsing van de gletsjers voor effect zal hebben op het ecosysteem ter plaatse. Het is vooral dit bericht dat de zorg heeft gewekt van veel inwoners in de vallei van Huasco.
Overspeelt de president zijn hand? Peter Desmet
Stormachtig Venezuela
Venezuela blijft op het Latijns-Amerikaanse continent voor ophef zorgen. Eind juni werd Telesur opgericht met Venezolaans, Braziliaans en Uruguyaans kapitaal om tegenwicht te bieden aan de door de Verenigde Staten gedomineerde televisiekanalen. Vervolgens ging president Hugo Chávez nog een stapje verder. Hij sloot een olieakkoord met Uruguay, waardoor dat land de komende 25 jaar verzekerd is van goedkope olie. Bovendien speelde hij een hoofdrol in de keuze voor de nieuwe voorzitter van de OAS. Het is de vraag of het prestige van Venezuela beklijft
President Chávez heeft in rap tempo olieakkoorden afgesloten met de Caribische en Midden-Amerikaanse landen en recent met Uruguay, Brazilië en Argentinië. Daarmee bracht hij de uitbouw van een Latijns-Amerikaanse alliantie in een heuse stroomversnelling. De Verenigde Staten hadden het nakijken bij de snelheid van de Venezolaanse oliediplomatie. Vooral omdat de toekomstige continentale Amerikaanse vrijhandelszone ALCA nog geen enkel Latijnsamerikaans land baat heeft gebracht, ondanks een stapel loze beloften van de VS.
De Moderne aflaat Maja Haanskorf
Driemaal anders op reis
Niet meer een geheel verzorgd verblijf in een fraai hotel aan een zonnige kust. Ook niet meer een groeps- of individuele reis om land en bevolking te leren kennen. Steeds meer vakantiegangers gaan niet zomaar voor de lol op reis naar een derdewereldland, maar om iets nuttigs te doen of iets op te steken. Toerisme als middel van zingeving gecombineerd met een hoop plezier. LA Chispa zocht en vond drie ‘andere’ reizen naar Latijns-Amerika.
Het is de tijdgeest wellicht. Mensen lijken meer dan ooit op zoek te zijn naar zingeving. Ook als ze op vakantie gaan. En al helemaal als de bestemming een derdewereldland is. Daar kun je niet zomaar in de zon gaan liggen, nee, daar moet je minstens serieus contact leggen met de lokale bevolking. Nog beter is het als je die bevolking een handje kunt helpen, zodat beide partijen na afloop van het bezoek een positieve ervaring hebben gedeeld.
Braziliaanse wereldster in Nederland Mark Weenink
Geroezemoes vult de zaal van de Amsterdamse poptempel Paradiso. De man voor wie iedereen is gekomen is niemand minder dan Jorge Ben Jor. Deze legendarische Braziliaanse zanger is grondlegger van de samba-soul en treedt al veertig jaar op. Deze zomer is hij voor één optreden in Nederland. Camera’s en mobiele telefoons leggen de Braziliaan digitaal vast. Een zweem van caipirinha hangt over het publiek, dat vanaf de eerste noot danst op de muziek.
Met een drankje in de hand staat het publiek voor het podium van het Amsterdamse Paradiso. De muzikanten nemen hun plaats in. De drummer tikt af en het feest begint. Dan verschijnt de man die voor een uitverkochte zaal heeft gezorgd: Jor, kortweg Jorge Ben. Het publiek juicht en applaudisseert enthousiast. Het openingsnummer is een medley van een aantal wereldberoemde nummers, waaronder ‘Mas Que Nada’ en ‘País Tropical’. “Zjorzjieee, zjorzjieeeeeeee!” Met krachtige stem schalt Jorge Ben zijn eigen naam de zaal in, een gewoonte van de zanger. De band die hem begeleidt is behoorlijk uitgebreid en telt drums, gitaar, blazers en percussie. Net als de grootmeester is iedereen in het wit gekleed. Het volume wordt opgevoerd en het publiek, een mix van Nederlanders en Brazilianen, danst mee. Dat het een doordeweekse dag is en morgen een werkdag is, daarover lijkt niemand zich druk te maken. Er zijn Braziliaanse hapjes te koop en de caipirinha - Braziliaanse rum met stukjes limoen en gestampt ijs - vindt gretig aftrek.
|
