REDACTIONEEL Jan de Kievid
Linkse regeringen: bedreiging of nieuwe kans?
Bijna veertig jaar geleden, in 1968, hield de Organisatie van Studenten in de Geschiedenis in Nederland een congres met als thema ‘Revolutie in Latijns-Amerika.’ Met revolutie werd nadrukkelijk een linkse revolutie bedoeld, die in navolging van Cuba het hele continent zou overspoelen. Het idee dat links via de stembus het regeerkasteel zou kunnen veroveren, leefde toen nauwelijks. Dat was nog nooit gebeurd en de hoofdstromen van links geloofden ook niet dat de in hun ogen ‘burgerlijke’ en ‘formele’ democratie ruimte bood voor ingrijpende maatschappelijke veranderingen. Achteraf gezien waren de kansen voor links in 1968, ondanks de revolutionaire retoriek, niet groot. Bijna tweederde van de bevolking van Zuid-Amerika leefde toen in een militaire dictatuur en in de veelal gammele democratieën maakte links alleen in Chili kans op een verkiezingsoverwinning.
Acht jaar later, in 1976, zuchtten alle belangrijke Zuid-Amerikaanse landen, behalve Venezuela en Colombia, onder militaire dictaturen. De linkse beweging was in veel landen gedecimeerd en leek nog nauwelijks een toekomst beschoren.
Weer dertig jaar later vertonen deze landen een eerder ongekend en ondenkbaar schouwspel. Meer dan 80 procent van de inwoners van Zuid-Amerika woont nu in een land met een min of meer linkse regering, steeds gevormd op basis van vrije verkiezingen. Sinds de bittere ervaringen met de dictaturen hebben de linkse bewegingen de democratie ook principieel omarmd. Voor de meeste van die linkse regeringen is de band tussen links en revolutie vervangen door het duo links en democratie. Dat duo blijft ook belangrijk in landen zoals Venezuela en Bolivia, waar nog wel revolutionaire leuzen klinken.
In vergelijking met de linkse revolutionairen van veertig jaar geleden zijn de pretenties van de huidige linkse regeringen - met hun grote onderlinge verschillen - beperkt. Zij beloven geen paradijs op aarde. Evenmin streven ze naar een breuk met het door de Verenigde Staten gedomineerde kapitalistische wereldsysteem, wat voorheen als voorwaarde voor het ‘paradijs’ gold. Latijns-Amerika is zo opgenomen in de geglobaliseerde wereldeconomie en het neoliberale beleid is zo ver doorgevoerd, dat de speelruimte van de regeringen zeer beperkt is.
Voor zover die regeringen iets bereiken, gaat het om kleine stapjes vooruit.We moeten die regeringen ook niet beoordelen vanuit grote revolutionaire leuzen en doelen, maar vanuit die kleine stapjes. De meeste landen kennen economische groei, maar hebben de regeringen een beleid weten te voeren waardoor ook het armste deel van de bevolking daarvan heeft geprofiteerd? Is er iets verbeterd aan de in de meeste landen schandalig scheve inkomensverdeling? Is men economisch en politiek iets onafhankelijker geworden van de Verenigde Staten en andere rijke landen? Hebben de regeringen vooruitgang geboekt in de Latijns-Amerikaanse economische en politieke samenwerking? Is de participatie van de bevolking in het politieke en sociale leven toegenomen? Heeft de democratie voor meer mensen reële inhoud en betekenis gekregen? Worden de mensenrechten wat beter gerespecteerd? Hebben de armste groepen wat meer keuzemogelijkheden in hun leven gekregen? Kunnen inheemse groepen volwaardig meedoen aan de samenleving?
In 1968 zaten studenten bij elkaar om te kijken hoe het met de revolutie ging. In 2006, en wel op woensdag 11 oktober, organiseert SONLA (Studenten Onderzoek Netwerk Latijns Amerika) voor de vijfde keer de jaarlijkse Paseo Latinoamerica in Utrecht, ditmaal in samenwerking met LA Chispa. Het hoofdthema van de dag – met een speciale inbreng van LA Chispa – is wat de huidige linkse regeringen er tot dusver van hebben gemaakt en wat hun perspectieven zijn. Het persbericht van de Paseo spreekt van een bedreiging of een nieuwe kans. Wij willen er graag een nieuwe kans in zien.
SCHRIJFWEDSTRIJD
Linkse regeringen in Latijns-Amerika: een bedreiging of een nieuwe kans?
Slijp de potloden, scherp de pennen, vul het computerscherm!
Laat in maximaal 500 woorden weten wat u vindt van de huidige linkse regeringen in Latijns-Amerika. Is een droom uitgekomen of is een nachtmerrie ontstaan? Of moet u niets hebben van dat zwart-wit denken? Of wellicht begrijpt u al die opwinding niet, er is immers niets veranderd?
LA Chispa stelt ruimte ter beschikking voor uw bijdragen. Schrijf een kort en krachtig essay, een spitse column, een vlammend betoog, een hartenkreet of een bondige analyse. De beste bijdragen worden geplaatst in het decembernummer van LA Chispa.
Om inspiratie op te doen, bent u meer dan welkom op de Paseo Latinoamerica, op 11 oktober in Utrecht. (zie pag.3 en de bijgevoegde flyer).
Op deze dag, die is georganiseerd door SONLA en LA Chispa, draait het om deze vraag: Zijn de huidige linkse regeringen in Latijns-Amerika een bedreiging of scheppen ze nieuwe kansen?
Stuur uw bijdrage van maximaal 500 woorden in naar:
chispa@dds.nl o.v.v. Schrijfwedstrijd
Bijdragen dienen uiterlijk 1 november op dit adres binnen te zijn. De redactie van LA Chispa beslist over plaatsing. Over de uitslag kan niet worden gecorrespondeerd.
De redactie van LA Chispa
Ecuador tussen Chávez en Bush
Walter Lotens
Eerste ronde verkiezingen Ecuador in oktober
Vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten of niet? Aansluiten bij de linkse Venezolaanse president Chávez of niet? Handhaven van de militaire basis aan de kust voor de drugsbestrijding in Colombia of niet? Dat zijn de heikele thema’s in de presidentsverkiezingen van Ecuador, waarvan de eerste ronde op 15 oktober plaatsvindt. Luc Spanhove van het Ecuador-centrum in Gent (België) verwacht nog geen uitsluitsel in de eerste ronde. Ook vanwege de traditionele tegenstelling tussen het kustgebied en de hooglanden, en de interne verdeeldheid van de inheemse beweging.
De Ecuadoriaanse voetballers schitterden op het laatste wereldkampioenschap. Het gaat beter met het voetbal dan met de politiek in dit relatief kleine Andeslandje van 13 miljoen inwoners waar Nederland qua oppervlakte toch nog makkelijk zeven keer in verdwijnt. Op het politieke vlak heerst er grote instabiliteit. In april 2005 werd ex-kolonel Lucio Gutiérrez als president afgezet, na de ‘kookpotprotesten’ van de bevolking. Alfredo Palacio klom op van vice-president tot president. Na vice-president Alberto Dahik, Abdalá el loco Bucaram en Jamil Mahuad was hij de volgende toppoliticus met boter op het hoofd die naar het buitenland moest vluchten. Antipolitieke leuzen als Que se vayan todos (stuur ze allemaal naar huis) zijn de laatste jaren niet van de lucht in Ecuador.
'Wat we zien is middelmaat'
Frank Weijand
Onverschilligheid troef in aanloop verkiezingen
Een paar maanden voor de verkiezingen in Ecuador wijden de kranten speciale pagina’s aan de verwoestende gevolgen van de uitbarsting van de vulkaan Tungurahua. Voor de campagnes in aanloop naar de presidentsverkiezingen is nauwelijks aandacht. Wat overheerst op straat is onverschilligheid. Een impressie uit Mera, een dorpje aan de voet van de Andes.
Het Ecuadoriaanse dorpje Mera, ‘de poort naar de Amazone’, ligt op een veilige afstand van 45 kilometer van de Tungurahua. De vulkaan is in augustus uitgebarsten. Mera is niet getroffen, maar de inwoners voelen de gevolgen van de uitbarsting. Familie en evacués uit het rampgebied hebben hier tijdelijk onderdak gevonden, de weg is regelmatig afgesloten en de stroom valt vaak uit. Het is dan ook het gesprek van de dag.
'We hebben een weg en weten waarlangs te gaan'
Peter Daerden
Stabiliteit scoort bij presidentsverkiezingen in Brazilië
In oktober krijgen de Brazilianen het druk. Dan kiezen zij nieuwe afgevaardigden voor zowel het federale als het deelstaatparlement, senatoren, een deelstaatgouverneur en mogen zij bovendien beslissen of president Lula een tweede ambtstermijn krijgt.
Echt spannend lijkt de strijd om het presidentschap niet te worden. Uitdager Alckmin maakt nog niet veel indruk. Ook al is de gewone Braziliaan niet altijd overtuigd van de zegeningen van Lula.
De twee hoofdrolspelers van de Braziliaanse presidentsverkiezingen zijn sinds het begin van de campagne gekend: huidig president Lula da Silva van de Arbeiderspartij (PT) en zijn uitdager Geraldo Alckmin van de sociaal-democratische PSDB. Tot aan zijn kandidatuur was Alckmin gouverneur van de staat São Paulo. Hij moet zijn partij na vier jaar terug naar het hoogste ambt zien te brengen.
De laatsten der Kanoê en Akuntsu Maja Haanskorf
Nieuw boek Ineke Holtwijk over geïsoleerde indianenstammen in Brazilië
Het boek zit haar nog in het bloed. Pratend over de indianen uit Rooksignalen zie je auteur Ineke Holtwijk bijna terugkeren naar Rondônia, die afgelegen deelstaat in het noordwesten van Brazilië waar het zich allemaal afspeelt. Daar vindt de zoektocht plaats naar de ‘indiaan van het gat’, een eenling die door het bos zwerft en geen contact wenst met de bewoonde wereld. Daar bezoekt ze de laatste Kanoê en Akuntsu, twee semi-nomadische indianenstammen, die in 1995 zijn ontdekt. En daar spreekt ze met grootgrondbezitters, die geobsedeerd zijn door geld en voor wie een indiaan niet telt.
“Ik was helemaal niet van plan een boek te schrijven”, zegt Ineke Holtwijk, tot twee jaar geleden correspondent voor diverse Nederlandse media in Rio de Janeiro. “Ik ging naar Rondônia toe voor een artikel voor de krant. Het leek mij interessant om te schrijven over pas ontdekte indianen. Het was een heel gedoe om daarheen te kunnen. Je hebt officieel toestemming nodig van Funai, de overheidsinstantie voor indiaanse aangelegenheden. Pas daarna kwam het idee voor een boek. Vooral door mijn uitgever, die vond dat ik na het succes van mijn boek Kannibalen in Rio met iets nieuws moest komen. ‘Maak je niets mee?’ vroeg hij. ‘Ik ben naar de indianen geweest’, antwoordde ik. Zo begon het.”
Cocakoekjes bij de cocathee? Mark Weenink
De herwaardering van het cocablad
Het cocablad staat sinds 1961 op de lijst van verboden middelen van de Verenigde Naties. De bladeren vormen immers de belangrijkste grondstof voor cocaïne. Overheden van landen als Colombia en Bolivia handhaven het verbod op de teelt van coca met harde hand, via besproeiingen. Dit beleid gaat voorbij aan het traditionele, eeuwenoude gebruik van coca onder de inheemse bevolking van Zuid-Amerika. Bovendien zijn er diverse legale producten van coca. De Boliviaan Dionisio Nuñez, cocaboer en lid van de regeringscommissie die de herwaardering van het cocablad nastreeft, was in Nederland om te lobbyen voor legale commercialisering van het cocablad.
Iedere toerist die Peru of Bolivia bezoekt, kan het lezen. La hoja de coca no es droga (Het cocablad is geen drugs) staat op menig T-shirt gedrukt dat hij als souvenir mee naar huis kan nemen. Maar als hij een zakje cocabladeren mee wil nemen om thuis thee te maken, zoals hij die in de bergen heeft gedronken om hoogteziekte te bestrijden, dan is er een probleem. Cocabladeren staan op de lijst van verboden middelen van de Verenigde Naties. Weliswaar wordt van cocabladeren cocaïne gemaakt, maar er bestaan ook veel legale producten. Bolivia kent van oudsher cocateelt en het blad is onderdeel van de cultuur. Sinds 1961, toen de teelt werd verboden, voert de overheid onder Amerikaanse druk een repressief beleid. Dit eist vooral zijn tol onder de arme boerenbevolking, die als crimineel wordt gebrandmerkt. Een alternatief hebben de boeren niet. Daarom dringt de nieuwe Boliviaanse regering van Evo Morales aan op legalisering van het cocablad. Pas dan kunnen er alternatieven ontwikkeld worden.
Wie regeert Mexico? Maja Haanskorf
Chaos na verkiezingen
De chaos rond de uitslag van de Mexicaanse presidentsverkiezingen maakt één ding heel duidelijk. “De elites hebben snel geleerd hoe ze het spel van de democratie moeten spelen, zonder hun macht kwijt te raken.” Dat zegt Wil Pansters, die deel uitmaakt van de vakgroep Antropologie van de Universiteit Utrecht. Hij maakte de woelige verkiezingsdagen in Mexico mee.
Direct na het tellen van de stemmen ging het mis. De Mexicaanse presidentsverkiezingen van 2 juli eindigden in een overwinning van Felipe Calderón, de kandidaat van de PAN, de partij van zittend president Fox. Of beter gezegd, Calderón en de zijnen eigenden zich de overwinning toe. Tegenstrever en gedoodverfd winnaar Andrés Manuel López Obrador, in de volksmond AMLO, zou een handvol stemmen tekort komen. De linkse kandidaat van de PRD en ex-burgemeester van Mexico Stad sprak van fraude en deelde mee niet te zullen toestaan dat zijn land door fraudeurs werd geregeerd. Een enorme massa aanhangers, zeker een miljoen mensen, blokkeerde daarop het centrum van de hoofdstad. Zij eisten een hertelling van alle stemmen.
Strijd om liefde Marten van den Berge
Homoseksuelen in Nicaragua vogelvrij
De laatste jaren voeren veel Latijns-Amerikaanse landen progressieve wetgeving door op het gebied van homorechten. Zo is discriminatie op basis van seksuele voorkeur inmiddels in een aantal landen bij wet verboden. In sommige landen, zoals Brazilië, wordt er zelfs voorzichtig gepraat over het legaliseren van het homohuwelijk. Behalve in Nicaragua. Daar staat voor homoseksualiteit nog officieel een gevangenisstraf van één tot drie jaar. “De norm is dat wij niet mogen bestaan”, zegt dichter en homorechtenactivist Hectór Avellán.
Homofobie is in Latijns-Amerika onlosmakelijk verbonden met de Spaanse en Portugese verovering. Dat stelt de Braziliaanse antropoloog Luis Mott. Toen de kolonisten de Americas ontdekten vierde de afkeer van homoseksualiteit in hun eigen landen hoogtij, gevoed door een strenge katholieke moraal. Groot was dan ook de schrik van de gelovige veroveraars toen ze in de Nieuwe Wereld ontdekten dat veel inheemse bevolkingsgroepen er hele andere normen op nahielden wat betreft homoseksualiteit, travestie en transseksualiteit.
'Kleine organisaties doen het dagelijks werk' Maja Haanskorf
Stichting Children of Mexico
Precies op de Mexicaanse onafhankelijkheidsdag, 15 september 2003, startte de organisatie Children of Mexico. “Puur toeval”, zegt Verónica Berezowsky, de oprichtster van deze kleine Nederlandse stichting die tot doel heeft steun te bieden aan straatkinderen in Mexico. “Hier wordt Mexico beschouwd als een land dat het goed doet. Maar de macro-economische cijfers verhullen de realiteit. Zo leeft 40 procent van de bevolking onder de armoedegrens. Daarvan moeten zowel Nederlanders als Mexicanen hier zich bewust worden.”
Voor haar vertrek naar Nederland werkte Verónica Berezowsky (31) bij Unicef en bij Proniños, een niet-gouvernementele organisatie die zich in Mexico Stad richt op straatkinderen. “Hun werk wilde ik blijven steunen. Het bijzondere van Proniños is dat ze een methodologie heeft ontwikkeld die werkt (zie kader). De organisatie slaagt er daadwerkelijk in om de kinderen van de straat te krijgen en hun leven een nieuwe impuls te geven. Bovendien is ze goed in het werven van lokale en nationale fondsen. Want er is geld genoeg in Mexico. De kunst is alleen om aan dat geld te komen. De overheid doet veel te weinig en de rijke bovenklasse doet uit zichzelf evenmin iets. Daardoor is het voorlopig nodig dat dit soort initiatieven steun krijgen uit het buitenland. Tegelijk vind ik het niet goed als een organisatie geheel afhankelijk is van buitenlandse hulp. Dat verhindert soms dat er pogingen worden ondernomen om in het land financiering te zoeken en om kunde in fondsenwerving op te bouwen.”
Intussen telt Children of Mexico zeven bestuursleden en een aantal vrijwilligers voor speciale taken. “Omdat we allemaal vrijwilliger zijn, gaat al het geld naar de drie projecten die we nu steunen. Op eigen kosten gaan er ieder jaar mensen naar Mexico om de projecten te bezoeken. De organisaties moeten aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo moeten ze een duidelijk werkplan hebben, resultaat boeken en zelf aan lokale fondsenwerving doen. Ze mogen nooit van ons afhankelijk zijn.”
Uitgelezen Wil Pantsers
Het einde van de waanzin: Jorge Volpi
De Mexicaanse schrijver Jorge Volpi (38) is een duizendpoot. Hij heeft verschillende romans gepubliceerd en schrijft een column in het gezaghebbende politieke weekblad Proceso. Afgelopen zomer heeft hij een even ironische als hilarische geschiedenis van Mexico het licht doen zien samen met de van oorsprong Amerikaanse politicologe Denise Dresser. In literaire kringen is hij vooral bekend geworden in 1999 toen De zoektocht naar Klingsor uitkwam, het eerste deel van een ambitieuze trilogie over de twintigste eeuw. Het einde van de waanzin is het tweede deel. Het derde deel verschijnt dit najaar in Mexico.
Het boek is omvangrijk en complex. Het vertelt het verhaal van de Mexicaanse psychoanalyticus Aníbal Quevedo, die in mei 1968 ontwaakt in een groezelig hotel in Parijs en betrokken raakt bij de studentenrevolte. Dat is het begin van een lange tocht langs verschillende revolutionaire bewegingen in vooral Frankrijk en Latijns-Amerika. De tocht eindigt op 10 november 1989 in Mexico Stad, de dag waarop de Berlijnse muur valt. Op zijn reis komt Quevedo in contact met de grote theoretici van links en met de voornaamste activisten en politieke leiders uit die tijd: Althusser, Lacan, Barthes, Foucault, Cohn Bendit, Castro, Allende en zelfs subcomandante Marcos.
Abonnee in de schijnwerper Maja Haanskorf
De 'chispa' van Rig Mutschler
Ook nieuwsgierig wie dat zijn, de lezers van LA Chispa? Op zijn minst zullen ze een binding hebben met Latijns-Amerika. Maar hoe ziet die eruit? Wanneer is de liefde voor het continent ontstaan? In deze rubriek komt steeds een abonnee van LA Chispa aan het woord. Dit keer is de beurt aan Rig Mutschler (50) uit Leiden: “ Het begon met Ramírez, de Argentijnse componist van de beroemde Misa Criolla”
“Ik ben een drammer, fanatiek in alles”, zegt Rig Mutschler, jeugdarts bij de GGD in Leiden. “Nu ook, dus stop me maar als het te veel wordt”, lacht ze en steekt meteen van wal. Hoe het begonnen is met haar liefde voor de Argentijnse muziek en daarna ook voor het land, de natuur, de mensen. “Met de Misa por la Paz y la Justicia van de Argentijnse componist Ramírez, die beroemde man die ook de Misa Criolla heeft gecomponeerd. Ik zat in een koor dat deze mis ging zingen. Het is een onbekende partituur en toen bleek dat onze uitvoering een première zou zijn. Daarop besloot Ramírez zelf naar Leiden te komen. Hij heeft samen met ons gerepeteerd en gespeeld. Die moeilijke ritmes kwamen ineens tot leven.”
Standplaats Honduras Jantien Bult
Blijven is stilstaan
In deze rubriek vertellen mensen over hun tijdelijke standplaats. Meestal zijn ze uitgezonden door een westerse ontwikkelingsorganisatie. Over de mensen die ze ontmoeten, met wie ze werken of uitgaan, over de plaatsen die ze ontdekken en de voorvallen die plaatsvinden, gaan hun verhalen. Deze keer is de standplaats: Honduras
De man van Beatrice is nu ruim twee jaar weg. Hij is vertrokken naar de Verenigde Staten. Als je het haar op een landkaart zou laten aanwijzen, zou ze geen idee hebben waar ze haar vinger neer zou moeten zetten. Maar ze weet precies hoe hij er gekomen is. Hij is vanuit Honduras via Guatemala naar Mexico gereisd en vervolgens door mensensmokkelaars de grens tussen Mexico en de VS overgebracht. Nu woont en werkt hij in de Verenigde Staten, net als 1 miljoen andere landgenoten. Dat is maar liefst één op de acht Hondurezen. Hij is er mojado, wat letterlijk vertaald ´nat´ betekent. Het is de Midden-Amerikaanse uitdrukking die is ontstaan doordat vroeger alle immigranten die illegaal de VS binnen wilden komen de grensrivier tussen Mexico en de VS door moesten waden. Ondanks dat er intussen ook andere manieren zijn om illegaal de grens over te steken, noemen ze deze illegale immigranten nog steeds mojados. De man van Beatrice heeft geen nat pak gehaald, vertelt ze. Hij is in benarde posities met verschillende auto´s de grens overgekomen. Dat is een hele prestatie als je bedenkt dat van alle honderd Hondurezen die op welke manier dan ook hun land verlaten richting de Verenigde Staten, er 75 gepakt en teruggestuurd worden vanuit Mexico. |
