Het volgende nummer van LA Chispa
zal medio februari 2007 verschijnen

Met daarin onder meer:

REDACTIONEEL   Anke Welten
Terug naar de normaliteit

“Wat jammer”, reageerden Argentijnen altijd als ik vertelde dat ik in 2001 voor het eerst in hun land aankwam, “je hebt Argentinië op een vervelende manier leren kennen. Het is hier nog nooit zo erg geweest.” Terwijl ik me afvroeg of een economische crisis erger kon zijn dan een bloedige militaire dictatuur, vervolgden zij steevast met een opsomming van alles dat vooral hun hoofdstad zo geweldig had gemaakt: bloeiend nachtleven, veel cultuur en een belezen bevolking die het zich kan permitteren te genieten van het leven.

Onlangs was ik voor het eerst sinds 2003 terug in een ‘genormaliseerd’ Argentinië. ‘Normaal’ is op het eerste gezicht een beetje saai, ontdekte ik direct na aankomst. Anders dan ik gewend was, ontaarden gesprekken met Argentijnen niet als vanzelfsprekend in een vlammend betoog over de listige Argentijnse volksaard en roofzuchtige politici. Straten zijn niet langer gevuld met demonstranten met trommels, politieke leuzen op de muren zijn minder spitsvondig. Het gevoel dat hier de wereld voorgoed wordt verbeterd is uit de lucht. Winkels in het centrum van Buenos Aires verkopen nu ‘gewoon’ mobieltjes en computerapparatuur.

‘Argentinië, een serieus land’, luidt de slogan waarmee de regering dagelijks reclame maakt voor zichzelf. De meeste Argentijnen zullen de achterliggende gedachte ondersteunen: de economie groeit, de dreiging van acute werkloosheid is verdwenen, ‘de politiek’ blijkt dingen te doen die goed zijn voor het land, hervormingen en nieuwe rechtszaken tegen hoofdrolspelers van de laatste dictatuur hebben de rechterlijke macht geloofwaardiger gemaakt.

Maar deze ‘normaliteit’ heeft schaduwkanten. Toen de rechtszaken tegen mensenrechtenschenders in oktober een hoogtepunt bereikten – de veroordeling van ex-dictator Videla en voormalig politiechef Miguel Etchocolatz- , leek in bepaalde kringen een oud instinct naar boven te komen: hoofdgetuige Julio Lopez ‘verdween’ geruisloos. Nieuw is dat deze verdwijning leidde tot ophef, ook op regeringsniveau. Toch blijkt het verschijnsel van politieke verdwijningen voor het grote publiek te ‘normaal’ te zijn om zich er langer dan een paar dagen druk om te maken. Datzelfde geldt voor een verschijnsel waar Argentijnen zich in de crisisjaren rot van schrokken: voormalige middenklassers die in het centrum van Buenos Aires vuilniszakken doorspitten op zoek naar iets om van te leven. Anno 2006 is dit straatbeeld zo ‘normaal’ dat niemand zich erover op lijkt te winden.

Uiteindelijk verschillen Argentijnen weinig van de rest van de mensheid. Iedereen die het weten wil, wéét dat het verschil tussen arm en rijk wereldwijd toeneemt en dat gerechtigheid vaker uitzondering dan regel is. Zolang dat proces zich sluipend en niet van de ene op de andere dag openbaart, zoals tijdens de Argentijnse crisis, lijken deze misstanden zo ‘normaal’ dat maar weinigen er aandacht aan besteden, laat staan er wat aan doen. Het wrange cliché dat een crisis soms het positieve effect kan hebben van een frisse nieuwe start, heeft helaas een nog wrangere tegenhanger: hoe korter en lokaler de crisis, des te korter ook de positieve bijwerkingen. Daarom is het ook een beetje jammer, dat Argentinië weer ‘normaal’ is geworden.

Redactie en medewerkers van LA Chispa wensen alle lezers een menselijk en kansrijk 2007!

Wilt u de kans op het voortbestaan van LA Chispa steunen? Wilt u anderen de kans geven kennis te maken met het Latijns-Amerikaanse continent? Wilt u zichzelf niet de kans ontnemen LA Chispa te blijven lezen? Geef dan een abonnement op LA Chispa cadeau – aan familie, buren, vrienden, collega’s – met Sinterklaas, de kerst of als relatiegeschenk. Of stort een gift op de rekening van LA Chispa! (zie het Colofon).

De vijandige leeuw van ING in Chili    Arianne van Andel
'Het is iedere drie maanden afwachten of we vergoeding krijgen'

Het Nederlandse bedrijf ING heeft zich in Chili een belangrijke plaats veroverd in de markt van ziektekostenverzekeringen voor de hogere en middenklasse van de bevolking. Maar niet alle verzekerden krijgen waar ze recht op hebben. Dat bewijst het verhaal van het gehandicapte jongetje Felipe, dat thuis intensieve zorg nodig heeft. Zijn ouders hebben wereldkundig gemaakt hoeveel zorgen ze hebben om de vergoeding van hun ING-verzekering. De Hollandse leeuw is voor veel Chileense klanten een vijand geworden.

“Vertrouw op ons! Laat de bescherming van uw familie aan ons over!” Dit was de leus van de laatste reclamecampagne van ING-verzekeringen in Chili. Naast gelukkige familieplaatjes troonde steeds de oranje Hollandse leeuw. ING is van alle Nederlandse bedrijven in Chili het grootste. Het bedrijf biedt in Chili geen diensten aan als reguliere bank, zoals in Nederland. Ze heeft zich naast levensverzekeringen en hypotheken voornamelijk toegelegd op ziektekostenverzekeringen en pensioenen. Zo is ze eigenaar van een particuliere ziektekostenverzekering (Isapre), onder de noemer ING-Salud. Ook heeft ze het pensioenfonds (AFP) Santa María in eigendom. Daarmee heeft het Nederlandse bedrijf meer dan een vijfde deel van de Isapre-markt en één van de belangrijkste AFP’s in handen.

Special: Links elan in Latijns-Amerika    Maja Haanskorf

Op 11 oktober organiseerde LA Chispa, samen met het Studenten Onderzoek Netwerk Latijns-Amerika (SONLA) de vijfde editie van de Paseo Latinoamérica in Utrecht. Het thema van deze dag luidde: ‘Linkse regeringen in Latijns-Amerika, een bedreiging of een nieuwe kans?’ Onder dezelfde noemer riep de redactie van LA Chispa haar lezers op een bijdrage aan de discussie te leveren. Sindsdien hebben allerlei organisaties, variërend van universitaire studentenverenigingen tot politieke partijen, bijeenkomsten gehouden over de betekenis van ‘links’ op het Latijns-Amerikaanse continent. In dit extra dikke decembernummer ruimen we zestien pagina’s in voor het nieuwe linkse elan in Latijns-Amerika. Laat u inspireren door het debat op de Paseo, de meningen van lezers, de opinie van deskundigen, het beleid van de Uruguayaanse regering en de twijfels van een bezoeker aan Venezuela. Ook aan de recente overwinning van Daniel Ortega, de sandinist in religieuze verpakking, besteden we aandacht.

De uitslag van de Venezolaanse presidentsverkiezingen komt te laat voor deze LA Chispa. Toch durven wij wel een overwinning van de huidige president Hugo Chávez te voorspellen. In Ecuador was het minder duidelijk wie als overwinnaar uit de bus zou komen. Vlak voordat dit nummer ter perse ging, heeft het land zich geschaard in de groeiende rij van linkse regeringen op het continent. Rafael Correa, die de rijke zakenman Álvaro Noboa achter zich liet, wordt de nieuwe president. Met de feestdagen in het vooruitzicht is het wellicht een goed idee om eens rustig na te denken over ‘links’ en de betekenis die deze richting recent zowel in Latijns-Amerika als in Nederland heeft gekregen. Schroomt u vooral niet om uw overpeinzingen op te sturen naar LA Chispa. Gedeelde smart is halve smart en gedeelde vreugd is dubbele vreugd! Maja Haanskorf

Tussen hoop en vrede    Cora van den Berg
Nieuw links elan in Latijns Amerika

Linkse regeringen zijn in Latijns-Amerika in opmars. Reden genoeg om na te gaan of deze regeringen een ander beleid voeren dan hun rechtse voorgangers. Kunnen ze een oplossing bieden voor de grote problemen op het continent, zoals de armoede en de groeiende kloof tussen arm en rijk? Hoe groot is hun speelruimte op de geglobaliseerde wereldmarkt? Hebben de mensen meer te vertellen in de verschillende landen? Die vragen stonden centraal tijdens het debat op de Paseo Latinoamérica in Utrecht op 11 oktober. Redacteuren van LA Chispa interviewden vertegenwoordigers van diverse maatschappelijke sectoren over de betekenis van het linkse elan. “De linkse regeringen hebben voor het eerst een zekere mate van autonomie voor hun economisch beleid.”

Anno 2006 woont meer dan 80 procent van de inwoners van Zuid-Amerika in een land met een min of meer linkse regering. De Verenigde Staten beginnen zich al zorgen te maken dat presidenten als Lula van Brazilië, Chávez van Venezuela en Kirchner van Argentinië samen gaan optrekken. De angst is dat ze een gezamenlijke politiek gaan ontwikkelen tegen het neoliberale beleid. Nog banger zijn de Amerikanen voor de banden tussen Chávez en de Cubaanse president Fidel Castro.

Oud links en nieuw populisme Kees Biekart
Opportunistische Ortega wint de verkiezingen in Nicaragua

Van guerrillaleider tot devoot katholiek  Henri Gooren
De nieuwe Ortega gebruikt alle kerken in Nicaragua

De sandinist Daniel Ortega heeft de presidentsverkiezingen in Nicaragua gewonnen omdat hij een ‘nieuwe Ortega’ is geworden, die actief campagne voerde tegen zijn eigen oude imago van linkse, anti-Amerikaanse guerrillaleider. Zijn nieuwe taal van vrede en verzoening, zijn religiositeit en zijn goede relaties met alle kerken speelden een doorslaggevende rol bij zijn overwinning.

Na tot drie keer toe in de tweede ronde kansloos te zijn verslagen, heeft Daniel Ortega zich dit jaar op 5 november al in de eerste verkiezingsronde van het presidentschap verzekerd. De grondwetswijziging uit 2000, die destijds op verzoek van Ortega door zijn vroegere liberale aartsvijand Arnoldo Alemán werd doorgevoerd, werkte in zijn voordeel. In plaats van 45 procent is nu een winst van 35 procent in de eerste ronde voldoende, mits het verschil met de nummer twee minstens 5 procent bedraagt. Daarnaast profiteerde Ortega van de verdeeldheid bij de liberalen. Hoewel de twee kandidaten van liberale signatuur, Montealegre en Rizo, samen 55 procent van de stemmen behaalden, slaagden ze er afzonderlijk niet in Ortega van een overwinning af te houden. Maar Ortega won ook omdat hij een ‘nieuwe mens’ is geworden, al is dat niet op de manier die de sandinistische revolutie (1979-1990) voorzag. Deze nieuwe Ortega voerde een geraffineerde campagne, waarin hij zijn nieuwe vredelievende imago en zijn goede banden met zowel de katholieke als de vele protestantse kerken handig uitspeelde. Hij reisde door het land als een in het wit geklede profeet en sprak als een succesvolle televisiedominee over vrede, verzoening en Jezus Christus. Hij vroeg het volk van Nicaragua om hem ‘uit liefde voor God de kans te geven in vrede te regeren.’ De posters van het Frente Sandinista de Liberación Nacional (FSLN), die al in april overal in Managua hingen, hadden dit jaar vrolijke, felle kleuren en optimistische boodschappen. De sombere partijkleuren zwart en rood waren afwezig, geheel in lijn met het imago van de lieve en goedgelovige Daniel Ortega.

Schrijfwedstrijd
Linkse regeringen in Latijns-Amerika: een bedreiging of een nieuwe kans?

In LA Chispa 321 hebben we de lezers verleid om een bijdrage te schrijven over linkse regeringen in Latijns-Amerika. Dit is het resultaat. De redactie heeft de volgende inzendingen uitgekozen om in dit themanummer te plaatsen. Dank aan de auteurs voor hun originele en creatieve bijdrage.

Zondag 8 oktober 2006. Een prachtige herfstavond, de Antwerpse grote markt kleurt langzaam rood. De plaatselijke SPA, van Patrick Janssens, behaalt onder het toeziend oog van de verzamelde wereldpers een klinkende verkiezingsoverwinning. De Winter & Co hangen in de touwen. De Scheldestad herwint zijn trots.

Correa bezit glimlach die geen tegenspraak duldt  Frank Weijand
Portret van Ecuadors nieuwe president

Als je de levensloop van Rafael Correa bekijkt, is het niet verwonderlijk dat hij op een dag president van Ecuador zou worden. Hij heeft er de intelligentie en het engagement voor en hij was altijd al graag de man met de touwtjes in handen. Of dat nu bij een studentenvereniging was, of bij de scouts. Door Álvaro Noboa te verslaan in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, is hij in dat doel al op 44-jarige leeftijd geslaagd.

Als begenadigd econoom genoot Rafael Correa al enige faam. Maar tot april 2005 was hij voor de meeste Euadorianen nog een grote onbekende. Dat veranderde toen president Lucio Gutiérrez werd afgezet en Correa minister van economische zaken werd in de regering van Alfredo Palacio. Als minister toonde hij zich een uitgesproken persoonlijkheid met eigengereide ideeën. Zo was hij fel gekant tegen de buitenlandse invloed op het land. Dit leverde al snel de nodige weerstand op binnen het politieke establishment met als gevolg dat hij na luttele maanden al weer opstapte als minister. Het was de opmaat naar zijn lijsttrekkerschap namens de partij Alianza País. De jonge, goedogende en vaak goedlachse Correa scoorde goed bij het electoraat dat door de jaren heen met recht cynisch is geworden over de politiek en de politici. Of Correa daar verandering in kan brengen is maar de vraag, in een land waar in de laatste tien jaar drie presidenten hun termijn niet afmaakten en er sterke verdeeldheid heerst tussen het inslaan van de weg naar links of naar rechts. Zijn concurrent om het presidentschap bijvoorbeeld, de miljonair Álvaro Noboa, was zijn volstrekte politieke tegenpool. Waar Correa een ethische, sociaal-economische en politieke revolutie predikte, vond Noboa zich juist meer in de internationale tendens tot globalisering.

Charmeoffensief van Evo Morales  Maja Haanskorf

Niet langer dan een dag was de Boliviaanse president Evo Morales in Nederland. “Destijds mocht ik het Congres niet in en nu laten ze me niet weggaan”, grapt hij tijdens zijn lezing op het Institute for Social Studies (ISS) in Den Haag op de middag van 27 november. De Senaat had hem geen toestemming gegeven voor een langere reis, vanwege de onrust in het land over zijn plan tot landhervormingen. “Ik snap niet waar ze tegen zijn”, houdt Morales zijn gehoor voor. ”Ze hebben alles al, ze willen alleen maar hun privileges behouden.” Met verve bestrijdt hij de aantijgingen, als zou hij het privé-bezit willen afschaffen. “Allemaal leugens”, zegt hij met grote stelligheid. “Het gaat om onproductieve grond die ten goede zal komen aan landlozen. Dat schept werkgelegenheid.”

Vrolijkheid, bloed & smaak  Mark Weenink
Verboden liederen in Colombia

De corridos prohibidos behoren tot één van de populairste muziekgenres in Colombia. Letterlijk vertaald betekent het ‘verboden liederen’. Dat heeft alles te maken met de teksten van de liedjes, die gaan over misdaad, drugs en geweld. Radiostations zijn bang om de corridos te draaien. Toch is het geen zware maar eerder vrolijke muziek, een exponent van de levenslust van Colombianen. “Er zijn weinig landen in de wereld die zoveel thematiek bieden voor corridos als Colombia. Hier gebeurt alles.”

Maffiosi die whisky drinken en in dure auto’s rondrijden, corrupte ambtenaren, moord en doodslag. En dat gezongen door zangers in cowboykleding met namen als La Pandilla del Río Bravo (De Bende van de Río Bravo) en Beto y el Cartel del Norte (Beto en het kartel van het noorden). De corridos prohibidos – verboden liederen – zijn in Colombia enorm populair. Als de liedjes over de jukebox klinken, zingt het publiek uit volle borst mee. Dat lijkt normaal in een land als Colombia, waar de zangcultuur leeft. Toch worden deze liedjes nauwelijks gedraaid op de radio, vanwege de teksten over misdaad en geweld.

Van marketingterm tot muziekgenre  Peter Desmet
Platenlabel Fania is toonaangevend in de salsa

Salsa staat synoniem voor swingende, tropische muziek. De term werd bedacht door Jerry Masucci, oprichter van het wereldberoemde platenlabel Fania. Een groot aantal platen uit deze serie zijn nu opnieuw uitgebracht door platenfirma V2.

Toen de joods-Italiaanse advocaat Jerry Masucci en de Dominicaanse muzikant Johnny Pacheco in 1964 het Fania-platenlabel oprichtten in New York, kon niemand vermoeden dat Fania de merknaam bij uitstek zou worden voor salsamuziek in de decennia daarna.

'Wij Nederlanders zijn niet de mensenrechtenkampioen die we menen te zijn'  Eva van Roekel
Nederlandse wapenexport naar Chili

Nederland verkoopt ‘afgedankte’ wapens van defensie door aan derden. Soms direct via de overheid, soms via tussenpersonen. Onlangs heeft de stichting Campagne tegen Wapenhandel een brochure uitgegeven over de Nederlandse wapenleveranties aan Chili. De stichting zet zich in om deze dubieuze handel aan te kaarten in de Nederlandse politiek en media.

Het kantoortje van de stichting Campagne tegen Wapenhandel in Amsterdam oogt gezellig rommelig, stapels paperassen en honderden archiefdozen staan naast en op elkaar. De stichting, die in 1997 is opgericht, heeft onlangs een onderzoek gepubliceerd over de Nederlandse wapenleveranties van voornamelijk afgestoten krijgsmachtmaterieel aan Chili. De vier medewerkers verrichten onderzoek in opdracht van ontwikkelingsorganisaties en politieke partijen om de Nederlandse wapenexporten onder de aandacht te brengen. Soms nemen ze zelf het initiatief voor een onderzoek. De stichting wordt door zo’n 2500 donateurs gesteund. Hoewel de meeste Nederlandse wapenleveranties legaal zijn, kaart de stichting de dubieuze kanten van deze handel aan.

Biografie van Videla  Filip Huysegems

Dit jaar is het dertig jaar geleden dat de Argentijnse dictator Videla de macht greep. Zijn memoires verschenen in 2004 in boekvorm met de titel El dictador: La historia secreta y pública de Jorge Rafael Videla.

Sommige mensen verzamelen oude munten of minerale gesteenten, zelf spaar ik autobiografieën van Latijns-Amerikaanse dictators. Meestal schrijven ze hun memoires na hun momenten van glorie en worden ze gedreven door de drang tot zelfrechtvaardiging. Ze zijn verkeerd begrepen weldoeners: Fulgencio Batista (satraap van Cuba, Piedras y leyes), 'Tacho' Somoza (Nicaragua traicionada), Manuel Noriega (Panama, America's Prisoner), Augusto Pinochet (Memorias de un soldado, drie kloeke delen). El dictador: La historia secreta y pública de Jorge Rafael Videla van Maria Seoane en Vicente Muleiro over de Argentijnse dictator Videla is een geval apart.

Uitgelezen: Fidel Castro. Biografía a dos voces  Ignacio Ramonet

Fidel Castro is altijd spaarzaam geweest met interviews. Gedurende de afgelopen vijftig jaar werden hem slechts drie uitvoerige interviews afgenomen, door Gianni Miná, Frei Betto en Tomás Borge. Nu is Ignacio Ramonet daar als vierde bijgekomen met als resultaat het boek Biografía a dos voces.

Standplaats Honduras  Sander van Wesemael
Corruptie in Honduras

In deze rubriek vertellen mensen over hun tijdelijke standplaats. Hun verhalen gaan over de mensen die ze ontmoeten, met wie ze werken of uitgaan, over de plaatsen die ze ontdekken en de voorvallen die plaatsvinden. Deze keer is de standplaats Honduras.

Van de 163 landen op de corruptie ranglijst, staat Honduras op plaats 121. Nederland bekleedt een respectabele negende plaats. Hoe lager op de lijst, hoe corrupter het land. La Prensa, de grootste krant van San Pedro Sula, besteedde slechts een klein berichtje aan de notering van Honduras, die onlangs door de organisatie Transparancy International in Berlijn bekend werd gemaakt. Voor de inwoners van de op een na grootste stad van Honduras is het geen groot nieuws. In deze stad is er niemand die niet regelmatig met corruptie in aanraking komt. Iedereen is ervan overtuigd dat de gezagsdragers in de hoofdstad Tegucigalpa hun zakken volstoppen. Daarnaast is het vooral de kleine corruptie die van invloed is op het dagelijks leven. Elke Sampedraan heeft wel een verhaal over corruptie paraat.

Abonnee in de schijnwerper   Maja Haanskorf
De 'chispa' van Ana-Maria Ackermans

Ook nieuwsgierig wie dat zijn, de lezers van LA Chispa? Op zijn minst zullen ze een binding hebben met Latijns-Amerika. Maar hoe ziet die eruit? Wanneer is de liefde voor het continent ontstaan? In deze rubriek komt steeds een abonnee van LA Chispa aan het woord. Dit keer is de beurt aan Ana-Maria Ackermans (53) uit Antigua, Guatemala. Ze heeft daar de stichting Los Niños opgericht.

“Ik liep al weg voordat ik kon lopen”, antwoordt Ana-Maria Ackermans op de vraag hoe ze terecht is gekomen in Guatemala. Ze wil er maar mee zeggen dat reizen haar in het bloed zit. “Ik ben van nature nieuwsgierig, altijd op zoek naar nieuwe dingen. Zo ben ik in mijn jonge jaren naar een kibboets in Israël gegaan. Het idee dat niemand de baas was, sprak me aan. In Nederland kwam ik tenslotte terecht bij Interpolis, als secretaresse. Ik wilde altijd al een keer een wereldreis maken en wat ik zeg dat doe ik. Dus na drie jaar nam ik ontslag en vertrok naar Azië. Ik ben met de zon meegereisd, via Australië, Tahiti en Mexico naar de Verenigde Staten. Terug in Nederland kon ik zo weer aan de slag bij Interpolis en daar ben ik zeventien jaar gebleven. In die jaren heb ik veel lange reizen gemaakt, vooral naar Spaanstalige landen. Ik had een Foster Parentskindje in Bolivia, dat ik wilde opzoeken. Dat was mijn eerste echte kennismaking met Latijns-Amerika. Ik zag er de trots van de mensen, maar ook hun strijd. Dat heeft een grote indruk gemaakt. In Nederland ben ik lezingen gaan geven en heb ik me aangemeld bij het vrijwilligersnetwerk van Foster Parents.”

  E-mail Noticias
  Noticias-donateur worden?
  Adverteren op deze site