Redactioneel Maja Haanskorf
Bush on tour
Door het aantreden van nieuwe, min of meer linkse regeringen is er in Latijns-Amerika een reformistische agenda ontstaan waarin afwijzing van het neoliberalisme en het militarisme van de Verenigde Staten een hoge notering hebben. Wonderlijk genoeg hebben de Amerikanen hier nauwelijks op gereageerd. Er is weliswaar een poging gedaan de Venezolaanse president Hugo Chávez af te zetten, maar de laatste twee jaar is de toon een stuk gematigder geworden. In Bolivia kon Evo Morales aan de macht komen en in Ecuador Rafael Correa. In vroeger tijden zou dit reden genoeg zijn geweest tot een agressief optreden van de VS.
Het betekent echter niet dat het Amerikaanse beleid voor Latijns-Amerika wezenlijk is veranderd. De verklaring is simpelweg dat de VS de handen vol hebben aan hun oorlogen in het Midden-Oosten. Intussen klinken er zowel van Republikeinse als Democratische zijde stemmen die een hardere lijn voorstaan in de traditionele achtertuin. Die maken onderscheid tussen ‘goed links’, zoals Brazilië, Uruguay en Argentinië en ‘slecht links’, zoals Bolivia, Venezuela en natuurlijk Cuba. Met verkiezingen op komst lijkt Bush gehoor te geven aan de roep om een hardere lijn voor Latijns-Amerika. Vandaar zijn tour begin maart door vijf Latijns-Amerikaanse landen: Brazilië, Uruguay, Colombia, Guatemala en Mexico.
Deze landen zijn zorgvuldig uitgezocht. Bush probeert aparte akkoorden te sluiten met zijn traditionele bondgenoten Colombia, Guatemala en Mexico en met Uruguay en Brazilië. Zo hoopt hij een wig te drijven tussen goed en slecht links en vooral te voorkomen dat de regio zich wendt tot Chávez. Zo tekende hij met de Braziliaanse president Lula een akkoord over de productie van ethanol. Of Bush in zijn opzet slaagt mag worden betwijfeld. Vlak voor zijn reis kondigde Ecuador aan de Amerikaanse militaire basis Manta te sluiten en geen heil te zien in een vrijhandelsverdrag. Zelfs de nieuwe Mexicaanse president Felipe Calderón, een neoliberaal pur sang, liet Bush weten dat hij de muur langs de grens tussen hun landen moest slechten.
President Bush heeft al voor zijn reis zwaarder geschut ingezet ter controle van Latijns-Amerika. In februari stelde hij John Negroponte aan als onderminister van buitenlandse zaken. Negroponte staat bekend als een voorstander van de harde interventionistische aanpak van alles wat als een bedreiging wordt gezien voor de VS. Hij is de man achter de ‘contra-oorlog’ tegen de Nicaraguaanse sandinisten in de jaren tachtig. Onlangs deed hij uitspraken die erop wijzen dat hij zich hard wil opstellen tegen Chávez. Als tweede man achter minister van buitenlandse zaken Condoleezza Rice, heeft Negroponte de macht over het Amerikaanse continent. Rice bemoeit zich vooral met het Midden-Oosten en weet weinig van Latijns-Amerika.
Terwijl in alle landen waar Bush op bezoek was demonstraties tegen hem plaatsvonden, willen de VS de vermeende bedreiging van hun belangen stoppen. Een grotere rol van de staat, een stop op privatiseringen, het sluiten van regionale akkoorden; het zijn doornen in het Amerikaanse oog. Het liefst zien de VS het type regeringen dat na de dictaturen aan de macht kwam: neoliberaal en pseudo-democratisch, met een minimale rol van de staat.
Dat weet Hugo Chávez ook. Dus hield hij, tegelijk met Bush, een tour. In tegenstelling tot Bush, die niet verder kwam dan vage uitspraken, had hij een goed gevulde geldbuidel bij zich.
De valse start van 'Lula II'
Peter Daerden
Misdaden en natuurgeweld verstoren de politieke agenda van Brazilië
De Braziliaanse president Lula wil met een aantal maatregelen een behoorlijke economische groei bereiken. De groei van Brazilië ligt namelijk nog altijd onder het gemiddelde van Latijns-Amerika. Lula begint echter op een moeilijk moment. Het land wordt geteisterd door diverse tegenslagen. Zo was er september vorig jaar de grootste vliegramp uit de Braziliaanse geschiedenis. Ook was er een ramp met de metro en enkele staten hadden te kampen met forse overstromingen. Verder wordt het land in de greep gehouden door een ongekend stijging van de criminaliteit. Dit alles leidt tot een negatieve sfeer in het land, waarbij de Braziliaanse overheid fungeert als de kop van jut. Peter Daerden bericht vanuit Brazilië.
Carioca's treuren om 'terrorisme'
Hans Veltmeijer
Rio de Janeiro ten prooi aan geweld
Rio de Janeiro is in de ban van het geweld. Elk jaar vallen er drieduizend doden bij schietpartijen. Drugsbendes bestrijden niet alleen elkaar, maar ook de politie. Met de komst van de federale veiligheidstroepen moet de rust in de stad terugkeren. Verder heeft president Lula 25 miljoen euro uitgetrokken voor verbeteringen van wegen, sanitaire voorzieningen en woningbouw. Voor veel bewoners van Rio – voor wie de situatie onleefbaar is geworden - komen deze maatregelen te laat. Zij willen weg, maar raken hun huis niet kwijt. Hans Veltmeijer ging op reportage in Rio de Janeiro en sprak met wanhopige bewoners.
'Kip van de zee of grote schroeven'
Walter Lotens
Stemmen uit de Cubaanse casas particulares
In het Cuba van Fidel Castro wordt het toerisme steeds belangrijker. Inmiddels leven al 300 duizend Cubanen van deze sector. Veel toeristen verblijven in zogeheten casas particulares, particuliere gastenkamers. Walter Lotens reisde in een maand tijd van oost naar west en verbleef ook in deze gastenverblijven. Hij kon daar openlijk praten met de uitbaters. Wat is hun mening over Fidel Castro? Wat vinden zij van de toestand waarin Cuba momenteel verkeert?
Een gouden hoofdtooi en een 17de eeuws kerkje in de hoofdrol Arthur Brand
De illegale handel in Latijns-Amerikaanse kunstschatten
De leegroof van Latijns-Amerika is nog altijd een beladen onderwerp. In de tijd van Columbus werden scheepsladingen goud en zilver van dit continent gestolen. Vandaag de dag gaat de leegroof gewoon door, in de vorm van kunstroof. Het gaat om de diefstal van Mayabeelden, Aztekenjuwelen en Spaanse iconen. De meest opmerkelijke roof vond plaats in 1994 in Peru. Daar werd een compleet zeventiende-eeuws kerkje gestolen. Een andere grote zaak was de diefstal van een gouden hoofdtooi van 1300 jaar oud uit Peru. Dit object wordt ook wel de Mona Lisa van Latijns-Amerika genoemd. Kunstjournalist Arthur Brand bericht over deze twee grote kunstroofzaken.
Morales toont zich behendig dribbelaar Walter Lotens
President verandert aangezicht van Bolivia
Bolivia begint er al anders uit te zien, nu president Morales al één jaar aan de macht is. Dit geldt zowel op economisch, sociaal en staatsrechtelijk terrein. Na zijn beëdiging als president is hij begonnen met het inlossen van zijn verkiezingsbeloften. Zo moet de lege staatskas van het straatarme land worden gevuld. Dat kan door buitenlandse olie- en gasbedrijven meer belasting te laten betalen over hun winsten. Op binnenlands gebied kreeg Morales te maken met diverse conflicten, zoals een achtdaagse staking in Camiri en een conflict in de mijnbouw. Bij al deze kwesties wist Morales de gemoederen tot bedaren te brengen. Morales ontpopt zich stilaan tot een handige dribbelaar op de politieke grasmat, zo blijkt uit het artikel van Walter Lotens.
Zwangere vrouwen van hun rechten beroofd Johan Biemans
Abortus provocatus verboden in Nicaragua
Abortus op medische indicatie is opnieuw strafbaar geworden in Nicaragua. Daarmee gaat het land terug naar de middeleeuwen, zo reageren diverse vrouwenorganisaties. Zelfs al loopt het leven van de zwangere vrouw gevaar, dan nog moet er worden gekozen voor het kind. Door de wetswijziging overleed bijvoorbeeld begin dit jaar een zwangere 22-jarige vrouw in het ziekenhuis. Het verbod op de abortus provocatus gebeurt met instemming van de FSLN, de partij van de herkozen president Ortega. Die partij laat de arme vrouwen in de steek, zegt een directrice van een kliniek in het artikel van Johan Biemans.
Recht op eigen film Anke Welten
Nederlandse subsidiestop bedreigt Latijns-Amerikaanse films
De nationale overheden van Latijns-Amerikaanse landen hebben weinig geld over voor filmmakers. De Nederlandse overheid heeft tot nu toe wel altijd geld uitgetrokken voor kleine, niet commerciële films. Dat gebeurde via het Nederlandse Hubert Bals Fonds, dat de afgelopen 20 jaar zo’n honderd films uit Latijns-Amerika heeft gesteund. Het ministerie van Buitenlandse Zaken dreigt nu met een subsidiestop voor dit fonds. Dat wordt nu in haar voortbestaan bedreigd. Bovendien leidt deze ontwikkeling tot onrust in de Latijns-Amerikaanse filmwereld, zo blijkt uit de reportage van Anke Welten.
De liefde omhelst niet, maar verwondt Mark Weenink
Argentijnse roman over liefde als obsessie
De roman Het verleden van de Argentijnse schrijver Alan Pauls gaat over een man die wordt achtervolgd door zijn ex. De vrouw verschijnt niet zo vaak op het toneel, maar als zij dat wel doet, dan komt de roman in beweging. “Zij geeft het boek zijn ziel”, vertelt Alan Pauls in een interview van Mark Weenink. Het boek kreeg in 2003 de prestigieuze Spaanse literaire prijs Premio Herralde en is onlangs verfilmd.
De held als dader en slachtoffer tegelijk Mark Weenink
Jeugdboek over Colombia van Lydia Rood
Schrijfster Lydia Rood verbleef op uitnodiging van Stichting Vluchteling zes weken in Colombia. De ervaringen die ze daar opdeed, resulteerden in haar jeugdboek De ogen van de Condor. In dit boek staat de 15-jarige Ramiro centraal. Hij meldt zich aan bij een guerrillabeweging om een meisje uit zijn dorp – op wie hij verliefd is – te redden. Liseth is door paramilitairen meegenomen naar een onbekende bestemming. Het verhaal is fictief, maar bevat veel elementen uit de werkelijkheid. Rood trekt zich de Colombiaanse problematiek aan. “Dit land eet zijn eigen kinderen op”, zegt Lydia Rood tegen interviewer Mark Weenink.
|
