Redactioneel Anke Welten
Mijn Argentijnse vrienden waren op 9 juli een fractie sneller dan het Nederlandse nieuws. Net voordat Nederland het wist, kreeg ik juichende e-mailtjes: het sneeuwt in Buenos Aires! Op meegestuurde foto’s stonden mensen te dansen tussen waterige vlokjes. Wit hebben de straten van de Argentijnse hoofdstad maar nauwelijks gezien, want de sneeuw was van Hollandse kwaliteit. Maar dat kon de pret niet drukken.
Wat de pret wèl drukte, was een schrijnend bijverschijnsel. Nooit eerder was de armoede in Buenos Aires zo zichtbaar als de afgelopen jaren. Nooit eerder leefden en sliepen er zoveel mensen op straat. Tijdens deze voor Argentinië extreem koude winter zijn er daardoor meer mensen omgekomen door de kou, dan bij dezelfde temperatuur een decennium of wat geleden het geval zou zijn geweest. Bovendien lijdt Argentinië, net als buurland Chili, onder een ernstig tekort aan brandstof. De regering doet weliswaar haar best om de gevolgen daarvan voor huishoudens te beperken. Maar het kan niet lang meer duren voordat de maatregelen die het bedrijfsleven worden opgelegd om energie te besparen, zich zullen vertalen in negatieve gevolgen voor de economie en werkgelegenheid. De eerste gedupeerden zijn er al: taxichauffeurs, allen kleine eigen baasjes, die minder kunnen werken en dus minder inkomen hebben omdat benzine schaars is.
Latijns-Amerikaanse overheden zijn soms zo goed in creatieve oplossingen voor ‘onverwachte’ problemen. De Argentijnse overheid is daarop geen uitzondering: het bevriezen van bankrekeningen toen de economie op inklappen stond, extra belasting op exportproducten om schulden af te lossen, een verbod op buitenverlichting nu de olie bijna op is. Maar hoe kan het dan toch dat die overheden niet op het idee lijken te komen om over te gaan op energiebronnen die gratis en oneindig zijn, en vrijwel geen schade met zich meebrengen voor het milieu en voor lokale economieën? Waarom kiezen ze ervoor afhankelijk te blijven van de altijd politiek beladen olie en aardgas? En zien ze als enig alternatief kernenergie of bio-energie, die de monocultuur veroorzaakt die het continent nu al zoveel schade heeft toegebracht?
In de lijn van gemakkelijke en creatieve oplossingen kan ik betere verzinnen. Bouw een tiende deel van Patagonië vol met windmolens en een vijfde van de Chacowoestijn met zonnepanelen en een groot deel van Zuid-Amerika is goedkoop en schoon voorzien van energie. Afgaande op de gretigheid waarop de haalbaarheid van biobrandstoffen, kernenergie en continentale pijpleidingen wordt onderzocht, zou je bijna zeggen dat er andere belangen in het spel zijn. Zo belangrijk vindt ‘men’ het blijkbaar niet dat alle sectoren van de economie draaien en dat iedere Latijns-Amerikaan even gedachteloos de verwarming, airco en het fornuis aanzet als wij dat doen. Als het gaat om simpele oplossingen voor dagelijkse problemen van de gewone man zakt de Latijns-Amerikaanse creativiteit blijkbaar opeens onder het vriespunt.
Vakbondsleidster Alicia Muñoz over seizoenarbeidsters in Chili
Jan de Kievid
“Het gaat elk jaar slechter met de seizoenarbeidsters van de fruitteelt in Chili”, zo vertelt vakbondsleidster Alicia Muñoz aan journalist Jan de Kievid tijdens haar recente bezoek aan Nederland. Terwijl in Europa Chileense kwaliteitswijnen worden gedronken, is het slecht gesteld met de lonen en arbeidsomstandigheden van de arbeiders in de fruitteelt. De lonen zijn sinds de jaren 80 gedaald en werkgevers betalen meestal minder dan het wettelijk minimumloon. Ook werkt 70 procent van de arbeiders zonder contract. Verder hebben veel vrouwen in deze sector te maken met seksuele intimidatie. “Als de mensen in Europa Chileense wijnen drinken, moeten ze zich realiseren onder welke slechte arbeidsomstandigheden die wijnen worden geproduceerd”, zo besluit Alicia Muñoz.
Martha Pérez over de strijd voor een beter Mexico Foortje Gunst
Grote sociale onrust in Atenco, een voorstad van Mexico-stad. Tijdens felle gevechten tussen politie en bevolking vielen mei vorig jaar twee doden en werden 211 mensen gearresteerd. In 2001 kwam Atenco ook al in het nieuws vanwege het massale verzet tegen de bouw van een vliegveld op hun grondgebied. Martha Pérez van een linkse sociale beweging in Mexico was onlangs in Nederland, en Floortje Gunst sprak met haar. Onder andere ook over het Plan Puebla Panama, waartegen haar beweging zich fel verzet. Het project is gericht op economische ontwikkeling van Mexico, maar pakt volgens Pérez slecht uit voor de armste bevolking. “Dit soort projecten heeft vaak geen sociaal belang, maar dient vooral het belang van veelal buitenlandse ondernemers”, zo concludeert Martha Pérez.
Cristina Fernández de Kirchner wil president Argentinië worden
Anke Welten/Babette Wielenga
Néstor Kirchner is de populairste president die Argentinië in decennia heeft gehad. Tijdens zijn regeerperiode krabbelde het land op uit de diepe economische en politieke crisis. Toch laat Néstor de kans op herverkiezing aan zich voorbijgaan. Het is zijn vrouw Cristina die op 28 oktober de belangrijkste kandidaat voor het presidentschap is. Waarom het echtpaar heeft gekozen voor deze opmerkelijke zet, blijft onduidelijk. Cristina Fernández de Kirchner vertelt vooralsnog weinig over haar regeringsplannen, en dat is koren op de molen van de sterk verdeelde oppositie. De belangrijkste concurrente van Cristina is ook een vrouw, namelijk Elisa Carrió van de partij ARI, van wie wordt verwacht dat ze beter zal scoren dan 4 jaar geleden. Anke Welten en Babette Wielenga doen uitgebreid verslag over de Argentijnse presidentsverkiezingen.
Energie: Bron van eenheid of verdeeldheid?
Peter Daerden
Het energiebeleid zorgt in Zuid-Amerika voor zowel eenheid als verdeeldheid. Op de eerste Zuid-Amerikaanse Energietop, april dit jaar, moest met de brandstof gas het continent worden verenigd. De energieministers kwamen overeen om de Zuid-Amerikaanse landen te verbinden door een enorm netwerk van gasleidingen. De biobrandstof Ethanol zorgt op het continent echter voor verdeeldheid. Directe aanleiding is de overeenkomst die president Bush met Brazilië heeft ondertekend voor de levering van Ethanol aan de VS. Deze deal heeft veel kwaad bloed gezet bij met name de Venezolaanse president Chávez en Fidel Castro. Beiden voeren intussen actief campagne tegen de Braziliaanse biobrandstof. Hiermee is energie in Zuid-Amerika, net als elders in de wereld, een kwestie van politiek geworden, zo concludeert journalist Peter Daerden in zijn artikel.
Lucia van Geuns van instituut Clingendael over energie Mark Weenink
De wereldeconomie is volledig gebaseerd op fossiele brandstoffen: olie, gas en kolen. De voorraden olie en gas zijn echter beperkt en bovendien geconcentreerd in een paar landen. In Latijns-Amerika is alleen Venezuela een aanzienlijke olieproducent. Het land levert vooral regionaal olie aan Midden-Amerika en de VS. Hebben biobrandstoffen met de huidige hoge olieprijs niet meer kans? Dit schone alternatief van olie is echter nog altijd veel duurder dan de fossiele brandstoffen, zo meldt Lucia van Geuns van instituut Clingendael in een interview van Mark Weenink. “Biobrandstof is veel duurder omdat er heel weinig vraag naar is en omdat er sprake is van weinig productie”, aldus Van Geuns.
Twijfel aan duurzame biobrandstoffen uit Zuid-Amerika Geert Bergsma
Biobrandstoffen staan wereldwijd sterk in de belangstelling, zo schrijft Geert Bergsma. Volgens overheden en bedrijven is dit alternatief een duurzame vervanger van benzine. Veel maatschappelijke organisaties trekken deze duurzaamheid echter sterk in twijfel. Zo wordt er gewaarschuwd voor negatieve gevolgen als ontbossing, het ontstaan van monoculturen en schending van landrechten van kleine boeren. Ook wordt er geklaagd over de slechte arbeidsomstandigheden bij de oogst van suikerriet. Brazilië loopt al dertig jaar voorop in de productie van biobrandstoffen. De Braziliaanse overheid belooft dat bij de arbeidsomstandigheden verbetering in zicht is. Verder doet ze er alles aan om haar bio-ethanol aan te prijzen als goedkoop en duurzaam. Onder andere Nederland is een potentiële afnemer. Dit is van belang vanwege de Europese richtlijn die bepaalt dat in 2010 5,75 procent van de benzine in de Europese Unie vervangen moet zijn door biodiesel.
Uitgelezen: Crude Interventions van Garry Leech
Mark Weenink
Het boek Crude Interventions van Garry Leech onderzoekt het economische en militaire beleid van de regering Bush in verschillende oliegebieden in de wereld. De recensie van Mark Weenink behandelt de hoofdstukken over Colombia en Venezuela. Onder de rechtse president Uribe is Colombia één van Amerika’s trouwste bondgenoten. Volgens Leech is er geen ander Latijns-Amerikaans land dat het neoliberale model zo braaf doorvoert. Ook ontvangt Colombia veel militaire hulp van de VS. Venezuela is goed voor 20 procent van de Amerikaanse olie-import. Bush kan het bloed van president Chávez wel drinken vanwege diens linkse koers. De VS proberen de president van Venezuela met alle middelen weg te krijgen. Amerika beschouwt Chávez als een bedreiging voor hun politieke en economische belangen, zo schrijft Garry Leech in zijn boek.
De duistere kant van duurzame energie in Argentinië Tim Steinweg
Bio-energie is steeds meer in opkomst in Argentinië. Tegelijk worden de nadelen daarvan in dit Zuid-Amerikaanse land steeds duidelijker, zo schrijft Tim Steinweg. Zo is het gebruik van pesticiden in de soja monocultuur een nadelig gevolg. Vliegtuigjes sproeien gif uit over het land zodat alle gewassen worden vernietigd om plaats te maken voor soja. Dit gif wordt zo dicht op lokale gemeenschappen neergelaten, dat de mensen er ziek van worden. Verder worden door de schaalvergroting van de soja- en graanproductie kleine boeren gedwongen hun land te verlaten. Een ander nadeel is een mogelijke forse stijging van de voedselprijzen. Daarbij wordt 30 procent van de bevolking die onder de armoedegrens leeft het hardst getroffen.
Schone energie drijft wig tussen bewoners van Mexicaanse deelstaat
Wim Gijsbers
Het gebied in de Zuid-Mexicaanse deelstaat Oaxaca moet ’s werelds tweede grote leverancier van windenergie worden, nog vóór de Verenigde Staten. Het project met het windmolenpark zorgt voor verdeeldheid tussen bewoners van de deelstaat. Het ene dorp wil wel meewerken aan de plaatsing van de windmolens, een ander dorp wil er niets van weten. Ook de bewoners van het dorpje La Venta zijn verdeeld, zo vertelt inwoner Alejo Girón aan journalist Wim Gijsbers. “Een deel wil niks weten van het molenpark, anderen doen mee vanwege het geld”. Voor elke molen vangt een boer eenmalig 1100 dollar. Vele indiaanse boeren zijn echter bang om vroeg of laat hun grond kwijt te raken, aldus Alejo Girón.
Costa Rica is koploper in schone elektriciteit
Joseph Wilde-Ramsing
Costa Rica is opgeklommen tot wereldleider in het gebruik van schone energie. In dit land is bijna 100 procent van de elektriciteit afkomstig uit duurzame bronnen, zoals hydro-energie, geothermale energie en windenergie. Een verrassende prestatie van een ontwikkelingsland met een grote buitenlandse schuld, zo schrijft Joseph Wilde-Ramsing. Wat maakt van Costa Rica een duurzaam succesverhaal? Dat houdt onder andere verband met het energiebeleid van de overheid. En dat de elektriciteitsvoorziening voor 90 procent staatsbezit is gebleven, speelt ook een belangrijke rol. Evenals de goede relatie tussen het overheidsbedrijf voor elektriciteit en de samenleving.
Palmplantages in Colombia hebben vieze bijsmaak
Nico Verbeek
Colombia wil een deel van haar grondgebied inzaaien met Afrikaanse palm om biodiesel te produceren. President Uribe droomt van miljoenen hectaren palmplantages, die Colombia minder afhankelijk maken van fossiele brandstoffen. Bovendien wil de regering vanaf maart 2008 haar bewoners verplichten om de traditionele diesel met 5 procent biodiesel aan te lengen. Diverse organisaties wijzen echter op de schaduwkanten van de ongebreidelde palmkweek, zo schrijft Nico Verbeek. Zo zijn er negatieve gevolgen voor het landschap en het ecologisch evenwicht. Verder zijn vele miljoenen hectaren palmplantages aan de Caribische kust in handen van paramilitaire groepen, die via afpersing en geweld de landbouwgrond hebben geroofd van de boeren. Velen van hen zijn noodgedwongen op de vlucht geslagen. De paramilitairen hebben beloofd de geroofde gronden terug te geven, maar daar is tot dusver weinig van terechtgekomen.
Energiecrisis door extreme kou in Chili en Argentinië
Arianne van Andel/Babette Wielenga
Chili en Argentinië kampen met een energiecrisis als gevolg van de winter die dit jaar zorgt voor extreme kou. Daartegen valt nauwelijks op te stoken, te meer er niet genoeg gas beschikbaar is. Chili is voor zijn energie sterk afhankelijk van gas uit Bolivia en Argentinië, maar die leveranties worden bemoeilijkt door spanningen in de verhoudingen. In de straten van de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires zijn de gevolgen van de energiecrisis goed te zien. Straatverlichting is uit of gedimd en hotels zijn niet meer mooi opgelicht aan de buitenkant. Door het tekort aan elektriciteit en gas moeten grote bedrijven tussen vier uur ’s middags en middernacht de verwarming uitdoen. De politiek heeft voor het elektriciteitsprobleem voor de komende jaren nog geen oplossing gevonden. Arianne van Andel en Babette Wielenga berichten vanuit het koude Chili en Argentinië.
Uitgelezen: Overleven in een grensgebied
Walter Lotens
Ruim 20 jaar geleden maakte de Nederlandse antropoloog Karin Boven kennis met de bevolkingsgroep van de Wayana’s in het grensgebied van Suriname en Frans-Guyana. Onlangs verscheen haar proefschrift over veranderingsprocessen bij de Wayana, dat in boekvorm is uitgekomen. Daarover gaat de recensie van Walter Lotens. Het boek moet de Wayana een stem geven. Ook is het een belangrijk stuk van hun collectief geheugen en een verwoording van wat de Wayana voor zichzelf willen en hoe ze hun toekomst zien. Omdat Karin Boven jarenlang verbleef in het dorp Kawemhakan, schrijft ze vanuit het perspectief van de Wayana. Ze spreekt de taal, wist zich als een Wayana te gedragen en wist tot hun gedachtegoed door te dringen.
Ontwikkelingshulp aan Nicaragua als breekijzer
Johan Biemans
Het parlement van Nicaragua besloot vlak voor de verkiezingen van 5 november om het wetsartikel dat abortus op medische gronden mogelijk maakte, te schrappen. Sindsdien zijn zeker 44 vrouwen gestorven omdat ze geen hulp kregen, zo blijkt uit het artikel van Johan Biemans. Bert Koenders, onze nieuwe minister van Ontwikkelingssamenwerking, heeft er naar eigen zeggen tijdens zijn bezoek aan Nicaragua een fors punt van gemaakt. Er gaan ook stemmen op om de 25 miljoen euro aan ontwikkelingshulp die Nederland aan Nicaragua geeft aan voorwaarden te verbinden. Verder is het ook niet goed gesteld met het homobeleid in Nicaragua. Minster Koenders wil dat de ambassade in zo’n geval de regering hierop aanspreekt.
| 
