Latijns-Amerika in Beweging

Media

poster Reportero
zaterdag, 24 november 2012 12:59

IDFA 2012: 'Zelfcensuur is niet de oplossing'

Interview met Reportero-regisseur Bernardo Ruiz

Er was eens tijd, niet eens zo gek lang gelden, dat in Mexico journalisten niet hoefden te denken aan zelfcensuur noch aan hun eigen veiligheid bij het schrijven van artikelen over georganiseerde misdaad of politiek gevoelige onderwerpen. Persvrijheid was niet optimaal maar in elk geval een stuk beter voordat president Calderon in 2006 de oorlog verklaarde aan de drugskartels. Alles veranderde vanaf dat moment.

Meer dan vijftig journalisten zijn in de afgelopen zes jaar op brute wijze vermoord vanwege hun verslaggeving over drugshandel en corruptie binnen het overheidsapparaat. Anderen worden momenteel zelfs fysiek bedreigd en geïntimideerd om dergelijke onderwerpen buiten de krant te houden.

Ondanks alle bedreigingen zijn er toch nog journalisten die hun werk naar eer en geweten willen uitvoeren. Eén van hen is Sergio Haro, een ervaren verslaggever bij het populaire weekblad Zeta dat voornamelijk in de regio van Baja California (Noord-Mexico) gedistribueerd wordt. Filmmaker Bernardo Ruiz, woonachtig in de Verenigde Staten, ontmoette Haro in 2007 in een Starbucks-café. Wat eigenlijk een korte professionele uitwisseling van informatie moest zijn over de status van gedeporteerde Mexicaanse kinderen uit de Verenigde Staten veranderde in een urenlang gesprek over hoe het is te werken in een 'oorlogszone'. Geïntrigeerd door Haro's passie over zijn werk besloot Ruiz de documentaire Reportero te maken, een ode aan mediabladen en journalisten die weigeren zich de mond te laten snoeren. Noticias sprak met Ruiz tijdens het IDFA-festival.

Hoe moeilijk was het de introverte Haro te overtuigen deel te laten nemen aan je documentaire. Journalisten staan nu eenmaal niet bekend als mensen die zelf graag alle aandacht op zich gevestigd willen hebben.

Het was inderdaad niet makkelijk. Daar ging een lange tijd overheen. Maar vanaf het begin hadden we een goede klik, hij houdt er van om over zijn werk te praten. En ik was ook van het begin eerlijk tegenover hem wat ik aan het publiek wilde tonen zonder dat het hem in gevaar zou brengen. Zodoende groeide er een vertrouwensband. Haro werkt al drie decennia als freelance reporter aan de grens en heeft heel veel verhalen geschreven over sociale onrechtvaardigheid en georganiseerde misdaad  in de breedste zin van het woord. Toch krijgt hij nauwelijks credit voor hetgeen hij doet. Uiteindelijk voelde hij dat na drie decennia hard te hebben gewerkt dat het tijd was om het medialandschap kritisch tegen het licht te houden.

Het noorden van Mexico staat in Europa bekend als een no-go area, vanwege de harde clashes tussen drugskartels onderling en het Mexicaanse leger. In de film reis je veel met Haro mee naar plekken waar net een moord was gepleegd. Voelde je überhaupt wel veilig tijdens het filmen?

Ons geluk was dat wij tijdens het filmproces niet direct bedreigd werden. Maar de hoofdredactrice van Zeta, Adela Navarro Bello, werd dat wel. Ik weet dat veel mensen in Mexico niet blij zullen zijn met deze documentaire, met name PRI-politici en de ex-burgemeester van Tijuana omdat laatstgenoemde in de ogen van Zeta nog steeds verantwoordelijk wordt gehouden voor de moordaanslag op Hectór "Gato" Felix Miranda, een van oprichters van het weekblad. Desalniettemin voelen wij ons gesterkt en beschermd door de publieke opinie. Dit was ook deels aan het filmfestival Ambulante te danken die Reportero in alle Mexicaanse bioscopen vertoonde. De reacties waren zeer positief en heeft zelfs een landelijke discussie weten te creëren over persvrijheid en bescherming van journalisten.

Hebben deze discussies ook geleid tot wetswijzigingen op mediagebied ter verbetering van de persvrijheid?

Organisaties als Ambulante, Committee To Project Journalists, Fourth Foundation en Article 19 lobbyen al jaren voor dergelijke hervormingen. Sinds kort gebruiken ze Reportero ook als instrument om druk uit te oefenen op politici. En die wordt met de dag groter.

Velen zeggen dat de Mexicaanse regering en politie de bedreigingen van de georganiseerde misdaad op journalisten nooit serieus hebben genomen. Maar in je film kreeg Jesús Blanconelas, hoofdredacteur en oprichter van Zeta, na een mislukte moordaanslag wel meerdere lijfwachten toegewezen. Nemen de autoriteiten in Tijuana dergelijke bedreigingen wel serieus vergeleken met de rest van Mexico?

Niet echt, maar Blanconelas was een geval apart. Hij had een groot politiek netwerk en goede banden met het leger. En mensen lazen graag zijn subtiel satirische columns over politiek en misdaad. Dus hij was in Baja California een lokale beroemdheid. Toch was hij niet blij met de bescherming van de overheid. Niet alleen waren zijn lijfwachten corrupt, maar mocht hij ook niet zomaar met vrienden op stap gaan of zelf journalistiek werk verrichtten buiten zijn huis of kantoor. Hij voelde zich uiteindelijk een gevangene.

Zeta is niet de enige krant in Noord-Mexico die verslag doet over de 'guerra de drogas'. Je had ook andere kranten kunnen kiezen voor je film. Wat maakt Zeta zo speciaal?

Het heeft voornamelijk met hun schrijfstijl te maken. Het is alsof je een crimi-roman leest met een licht randje zwarte humor. Entertaining en tegelijkertijd heel veel serieuze inside-informatie. Blanconelas was daar een meester in. Hij kon uit meerdere informatiebronnen die op eerste oogopslag weinig met elkaar te maken hadden toch één verhaal maken waarin hij verbanden legde tussen persoon A en organisatie X. Het publiek smult natuurlijk van zulke verhalen. Zeta is daardoor niet alleen geliefd maar ook een voorbeeld voor andere kranten. Zelfcensuur is niet de oplossing.

Toch is dat laatste enorm toegenomen in Mexico. Wordt het Mexicaanse publiek nog wel goed geïnformeerd over wat er zich in het land dagelijks afspeelt? Kwalitatief gezien is het namelijk niet al te best.

Ik ben bang dat je gelijk hebt. Het heeft voornamelijk ook te maken met het akkoord dat grote mediabedrijven anderhalf jaar geleden hebben afgesloten waarin ze aan elkaar beloofden geen reportages over georganiseerde misdaad meer uit te zenden. Men wilde namelijk drugskartels niet onnodig provoceren. Tevens vonden ze dat de negatieve beelden het imago van Mexico geen goed deden. Serieuze mediaorganisaties zoals La Jornada, Proceso en Zeta vonden dit echter onzin en weigerden bij het pact van Televisa, het grootste tv-station en initiatiefnemer van dit akkoord, aan te sluiten. Daar ben ik blij mee, maar tegelijkertijd moet je ook wel vaststellen dat de meeste mensen hun nieuws voornamelijk bij de grote commerciële tv-stations blijven halen.

Volgende maand wordt Peña Nieto en zijn nieuwe regering geïnstalleerd. Hebben zij al laten weten meer te willen doen om de persvrijheid nieuw leven in te blazen?

Politieke analytici zijn sceptisch. Peña Nieto is van de PRI, een partij die het land zeventig jaar achter elkaar heeft geregeerd en synoniem staat voor nepotisme en corruptie. Ze hebben in het verleden meerdere malen deals gesloten met regionale maffiaorganisaties en de angst is dat zij nu dit ook weer zullen doen met de drugskartels. Dit kan als voordeel hebben dat het aantal moorden wellicht zal dalen, maar daders nooit opgepakt zullen worden. Ik heb weinig hoop dat Peña Nieto actie zal ondernemen. De enige oplossing om persvrijheid weer honderd procent te kunnen garanderen is dat de nieuwe regering werk maakt om het justitieel apparaat te hervormen en corrupte rechters aan te pakken. Nu is de situatie dat als mensen met macht niet blij zijn met een kritisch artikel over hun functioneren, zij de journalist meteen kunnen oppakken en veroordelen vanwege smaad. In de Verenigde Staten zou zoiets niet kunnen. Daar wordt de journalist door de wet beschermd. Die wet moet ook in Mexico geïmplementeerd worden. Een goede vriend van me, Mike O'Connors, houdt wekelijks een blog bij van journalisten die onterecht door de rechtbank voor dit soort akkefietjes veroordeeld worden. Het enige positieve punt wat vorig jaar door de Senaat is goedgekeurd, is dat strafzaken waarbij journalisten bedreigd worden of vermoord zijn nu door een federale rechtbank worden behandeld. Voorheen gebeurde dat alleen op regionaal of lokaal niveau en daar is de corruptie het grootst.

Reportero kan nog worden bekeken zaterdag 24 november om 23:15 uur bij Pathé Munt

Volgend jaar zal het ook op het Movies That Matter Festival in Den Haag worden gedraaid.

Reageer

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <i> <strong> <b> <cite> <blockquote> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <h2> <h3> <h4> <hr>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.

Reacties

Enige oplossing om

Enige oplossing om persvrijheid weer honderd procent te kunnen garanderen is dat de nieuwe regering werk maakt om het justitieel apparaat te hervormen.

garden lamp posts