| Inheemse Volkeren in Latijns-Amerika |
|
|
Door Laura van Geel (Noticias)
| 31-10-2008 |
Tomaten telen op 4500 meter hoogte
Goed nieuws voor non-profit organisatie Chakana: begin deze maand zegde het Ministerie van Buitenlandse Zaken de stichting, die zich inzet voor de Zuid-Amerikaanse hooglandindianen, financiële steun toe. Beoordeeld als ‘jonge en vernieuwende organisatie’ haalde Chakana de tweejarige subsidie binnen. Noticias sprak met oprichter Hilvert Timmer.
‘We zijn blij’, vertelt Hilvert Timmer trots. ‘We hebben hard gewerkt aan de aanvraag. Chakana zet zich in om de positie van de Aymara´s en binnenkort ook van de Quechua´s, twee van de oudste culturen van de Andes, te verbeteren. Met deze hulp kunnen we twee keer zo groot worden.’
Kassen
Een tomatenplant, daar begon het vijf jaar geleden mee. Hilvert deed toen onderzoek in het hoogland van Bolivia, door Latino’s de altiplano genoemd. Dit uitgestrekte plateau bevindt zich ver boven de boomgrens. Er groeit bijna niets, het is er koud en droog. Hilvert: ‘Op een dag vroegen de mensen of ik meeging naar een dorp in de buurt. Daar had iemand op de droge grond met landbouwplastic een soort tentje gemaakt, een soort kas, maar dan in het klein. Ik kon mijn ogen niet geloven: onder het plastic groeiden tomaten, en dat op 4500 meter hoogte! Ze hebben ons toen gevraagd of wij hen wilden helpen dit voor meer boeren te doen.’
Inmiddels heeft Chakana de honderdste kas gebouwd op de Boliviaanse altiplano. Landbouwplastic dient nog steeds als dak, de muren zijn nog steeds van adobe, een stevige klei. De afgestudeerde econoom en antropoloog vertelt: ‘Tomaten, sla, wortels, soms verbouwen mensen wel 20 soorten groenten in een kas. Een groot deel is voor eigen gebruik, de rest verkopen ze. Sommige bewoners specialiseren zich en gaan hun opbrengsten ruilen. We hebben nog geen cijfers over de verbeteringen in gezondheid, maar we kunnen wel aantonen dat de mensen nu meer groente eten, en dus een meer divers voedselpatroon hebben. Bovendien hebben ze meer geld te besteden.'
Keuze
Waarom wil Chakana stimuleren dat de Aymara in het onherbergzame hoogland blijven wonen? Hilvert: ‘Ze hoeven niet te blijven, maar ze moeten wel kunnen kiezen. Op dit moment is de keuze tussen platteland en stad geen echte keuze. Sinds de jaren zestig trekken veel mensen door armoede weg van de grond van hun voorouders naar de stad. De wereldvisie, die de Aymara van vroeger hebben meegekregen om te overleven, wordt gekenmerkt door samenwerken en reciprociteit. Die wereldvisie geldt niet echt meer in de stad. Vaak belanden de mensen in de sloppenwijken. Wij willen zorgen dat de mensen, die graag in hun dorp willen blijven, dat ook kunnen. Het gaat dus over keuzevrijheid om te leven zoals eenieder dat verkiest.’
Binding met het verleden is belangrijk voor de Aymara, legt Hilvert verder uit. ‘Dat zie je bijvoorbeeld in het unieke tijdsbesef. (2) Voor hen is de toekomst iets dat achter hun rug ligt, iets dat ze niet zo goed kunnen zien. Maar het verleden is juist helder en ligt voor hen, want ze weten precies wat er heeft plaatsgevonden...’
Is behoud van de Aymara cultuur ook een motief voor Chakana? Hilvert: ‘Culturen zijn dynamisch, die staan niet stil. Maar eerlijk is eerlijk: als antropoloog zou ik het stiekem ook jammer vinden als er niets van de Aymara cultuur behouden zou blijven. Het cultureel homogener worden van de wereld vind ik een verarming.’
Samenwerken
Zonder water is er ook geen akkerbouw of veeteelt en daarom helpt Chakana mensen met het aanleggen van irrigatiesystemen. Ze helpt met het opzetten van weef- en textielbedrijfjes voor Aymara vrouwen, zodat naast voedselzekerheid ook de inkomenszekerheid kan groeien. Behalve les over textiel krijgen de vrouwen ook trainingen in ondernemerschap.
‘Het verzoek voor kassen, irrigatiesystemen of textielbedrijfjes komt vanuit de Bolivianen zelf, we willen het absoluut niet opdringen. Vaak hebben ze in andere gebieden zoiets gezien en zijn ze enthousiast geworden.’ Met de net binnengehaalde subsidie wil Chakana over de Boliviaanse grenzen heen reiken. ‘We willen ook de Peruaanse Quechua bevolking bereiken. De gemeenschappen in de Andes zijn kleine stipjes: ze hebben geen vertegenwoordigers en vechten doorgaans in hun eentje tegen de moeilijkheden. Hun achterstand op de steden wordt steeds groter. We hopen dat door het gebruik van vergelijkbare methoden, hetzelfde type projecten en door kennisuitwisseling de hooglandindianen in de verschillende Andeslanden samen kunnen gaan werken’.
Revival
Van de spanningen in Bolivia merkt de organisatie niet veel, op wat wegblokkades na. Hilvert: ‘Onze uitvalsbasis is La Paz, en daar woont toch weinig rechtse elite. Vanaf de stad gaan we direct het platteland in. Nou ja, we kiezen wel een auto uit zonder logo’s of officiële emblemen, want die worden nog wel eens met stenen bekogeld door dorpelingen die ontevreden zijn met de politieke situatie. Wel hebben we gemerkt dat sinds Evo Morales president is, de mensen meer bereid zijn om met NGO’s samen te werken. Dit komt volgens mij door het beleid van Morales dat steeds meer nadruk legt op rurale ontwikkeling bij de inheemse bevolking.’
‘Verder merk je wel dat in de laatste tien jaar een revival van de Andes cultuur plaatsvindt. In de arme stad El Alto zie je dat mensen openlijk cocabladeren lezen en offers brengen. Dat was tien jaar geleden onmogelijk geweest. Het werd geassocieerd als iets voor ‘domme boeren’ en dat stempel wil je als nieuwe migrant niet opgeplakt krijgen. Maar nu kan het dus weer, alleen weten mensen die al lang in de stad wonen niet meer precies hoe de rituelen gaan, en lijkt het alsof mensen de rituelen vooral gebruiken om de eigen inheemse identiteit te bevestigen.’
In Bolivia bestaat het team uit twaalf man. In Nederland is Hilvert de enige betaalde kracht, de rest is vrijwilliger. Zelfs na het binnenhalen van de subsidie kan hij nog niet rustig achterover leunen. ‘De deal is dat we 25 procent van het totale bedrag via particuliere donaties binnenhalen. Dat is heel veel, dus we kunnen nog steeds veel hulp gebruiken.’
Bronnen
(1) Website Chakana
(2) Artikel: Aymara's hebben uniek tijdsbesef
|
|
|
|
