| Inheemse Volkeren in Latijns-Amerika |
|
|
Door Talinay Strehl
| 05-04-2010 |
Eco-projecten verdelen Chiapas
De term ‘ecotoerisme’ roept het beeld op van toerisme waarbij natuur, mensenrechten en cultuur centraal staan en waarvan de opbrengsten ten goede komen aan de lokale bevolking. In Mexico blijkt niets minder waar. Het beleid van de regering om van Chiapas een eco-toeristisch paradijs te maken leidt tot de vernieling van de leefomgeving van lokale gemeenschappen, verdeeldheid, conflict, militarisering en de schending van mensenrechten. De opbrengsten verlichten niet de armoede van de inheemse bewoners, maar vloeien regelrecht naar de staatskas en het buitenland.
Dekmantel
De houding van de overheid ten aanzien van Chiapas is tegenstrijdig. Om toeristen aan te trekken promoot zij dit gebied als een plek waar de reiziger authentieke inheemse culturen kan leren kennen. Etnische dansen, authentiek handwerk en patrimoniaal erfgoed vormen onderdeel van de attractie. Zodra de inheemse “attractie” protesteert tegen de extreme armoede, onderdrukking en het gebrek aan goed onderwijs, wordt zij gezien als de “schaamte van Mexico” die met geweld de mond wordt gesnoerd.
Volgens het Ejército Zapatista de Liberación Nacional (EZLN), een gewapende verzetsbeweging van boeren en inheemse volken die een deel van Chiapas militair controleert, gebruikt president Calderon de plannen voor eco-toeristische ontwikkeling als dekmantel om weer grip te krijgen op het door het EZLN bezette grondgebied. De overheid beoogt onder andere de uitbreiding van het vliegveld bij Palenque, de bouw van een eco-archeologisch resort, het Centro Integralmente Planeado Palenque (CIPP), en een geasfalteerde snelweg tussen Palenque en San Cristobal.
Verdeeldheid en angst
Een groot deel van de eco-projecten zal gebouwd worden op grondgebied dat wordt bezet door het EZLN. De plannen voor het themapark Agua Azul beslaan bijvoorbeeld de Zapatista-gemeenschappen Bolon Ajaw, Nuevo Progreso, Agua Azul, Lindavista en San Miguel. Om tegenwerking van deze gemeenschappen te voorkomen heeft een paramilitaire groep, de Organisatie voor de Verdediging van Inheems en Boerenland (OPDDIC), de watervallen van Agua Azul bezet. Niet alleen eisen zij het entreegeld op van deze toeristische trekpleister, ook zijn zij een gewelddadige campagne tegen Zapatista-sympathisanten begonnen. Dorpen worden binnengevallen, landbouwgronden bezet en doodsbedreigingen geuit. Op 6 februari vielen gewapende OPDDIC-aanhangers de gemeenschap Bolon Ajaw binnen, waar zij huizen en de kerk vernielden. Deze actie maakt volgens de Zapatistas deel uit van het overheidsplan om verdeeldheid en angst te zaaien om zo de weg vrij te maken voor multinationals en megaprojecten.
Ook in het Montes Azules-reservaat vonden onlangs gewelddadige conflicten plaats naar aanleiding van eco-toeristische projecten. Op 21 en 22 januari werden daar de Tselal-dorpen Laguna San Pedro en Laguna El Suspiro hardhandig ontruimd en vernield door de federale politie. De politieagenten maakten het gebied vrij voor de bouw van particuliere eco-toeristische centra. Volgens de overheidssecretaris van Chiapas, Noe Castanon Leon, zullen deze projecten, waaronder het opzetten van een toeristisch circuit, bijdragen aan de ontwikkeling en het onderwijs van lokale gemeenschappen. De vertegenwoordigers van de Zapatistas denken hier echter anders over en vragen zich af hoe het mogelijk is dat de overheid de inheemse bewoners van haar land verjaagt voor de “constructie van eco-toeristische centra die alleen door mensen van andere naties gebruikt zullen worden”.
De bouw van een geasfalteerde weg tussen Palenque en San Cristobal om toeristische attracties te verbinden, brengt eveneens spanningen met zich mee. De weg staat onder zware controle van de nationale politie. Desondanks zijn gewelddadige overvallen op lokale bewoners, drugshandel en geweld er aan de orde van de dag. Daarbij dreigen de gemeenschappen Jotola, San Sebastian Bachajon en Mitziton een groot deel van hun gronden kwijt te raken. In Mitziton heeft dit geleid tot een tweedeling van de lokale bevolking. Op 28 februari vond een bloederige confrontatie plaats tussen beide kampen. Voorstanders van de weg, ongeveer honderd leden van de evangelische groep Leger van God, kregen het aan de stok met tegenstanders, sympathisanten van het EZLN.
De afgelopen jaren zijn er meerdere mensen gearresteerd, gemarteld en langdurig vastgehouden om hun oppositie tegen de bouw van de snelweg. Eén van hen is de Tzeltal-sprekende Miguel Vazquez Moreno, die de mening van het EZLN over ecotoerisme in Chiapas als volgt verwoordde: “Ze willen ons autonome grondgebied doorkruisen zonder onze rechten te respecteren. Ze willen projecten implementeren zonder onze mening te horen. Ze willen ons land afpakken, zodat alleen toeristen, projecteigenaren, de staat en de federale overheid hier voordelen aan ondervinden. Ze willen ons opzij schuiven om hun eco-toeristische centra niet te verpesten. Maar wij zijn de oorspronkelijke bewoners, de afstammelingen van de mensen die hier woonden voordat er überhaupt een officiële regering bestond!”.
Pretpark voor buitenlanders
De houding van het EZLN ten opzichte van toerisme is niet altijd vijandig geweest. Lange tijd heeft het toerisme in Chiapas juist een belangrijke rol gespeeld in de actiestrategieën van het EZLN. Toeristen werden gezien als de sleutel tot internationale solidariteit en informatieverspreiding over de situatie van inheemse boeren.
In 2003 kwam hier verandering in toen EZLN-aanhangers het Amerikaanse eco-project Rancho Esmeralda bezetten. De militaire aanwezigheid om de bezoekers van Rancho Esmeralda te beschermen, schoot de lokale bevolking in het verkeerde keelgat. De bewoners van het gebied zagen dit als de zoveelste poging van de overheid om de inheemse rechten en het Zapatismo te ondermijnen. Marcos noemde deze zogenaamde ontwikkelingsprojecten schertsend een poging van de overheid om Chiapas in een “pretpark voor buitenlanders” om te toveren.
Zeven jaar na deze aanklacht moet de inheemse bevolking in Chiapas nog steeds plaats maken voor de grootheidswaanzin van de regering. Om het door het EZLN bezette gebied terug te winnen en de ontwikkeling van Zapatista-autonomie terug te dringen, heeft de overheid het etiket “ecotoerisme” op zijn oorlogsvoering geplakt. Dat dit ecotoerisme gepaard gaat met geweld en intimidatie tegen lokale gemeenschappen weten de meeste toeristen niet. Vooralsnog blijft de situatie van de inheemse bewoners van Chiapas onveranderd: ondanks de schat aan toeristische attracties is hun regio één van de armste in Mexico.
Bronnen:
www.jornada.unam.mx
edinchiapas.org.uk
www.glasgowchiapassolidaritygroup.wordpress.com
www.ciepac.org
www.sipazen.wordpress.com
|
|
|
|
