De viering in 1992 van de aankomst van Cristóbal Colón in Amerika, vijfhonderd jaar eerder, leidde destijds tot veel kritiek. Er was nauwelijks aandacht voor de geschiedenis van de oorspronkelijke bewoners. Deze rubriek is speciaal gewijd aan het leven en de strijd van los pueblos indígenas, ofwel de inheemse volkeren van Zuid en Midden-Amerika.
Er zijn vele rapporten gepubliceerd over discriminatie, schendingen van mensenrechten en uitbuiting van etnische minderheden in de wereld. Vele conflicten bleken niet alleen te draaien om verschillen tussen sociaal-economische klassen, maar speelden ook tussen etnische groepen. Rapporten van de Verenigde Naties uit de jaren zeventig en tachtig wijzen uit dat inheemse volkeren, ook in Latijns-Amerika, onderaan de sociaal-economische ladder staan. Dat betekent minder kans op werk en slechtere toegang tot publieke diensten en bescherming op het gebied van gezondheid behuizing, cultuur, religie en justitie. Discriminatie speelt hierbij een belangrijke rol.
In Mexico bijvoorbeeld, is in de gebieden met de hoogste percentages van inheemsen het analfabetisme het dubbele en vaak driedubbele van dat van de rest van de bevolking. Gezondheidscijfers uit Mexico tonen aan dat een hoog percentage van de inheemse bevolking de meest elementaire voorzieningen als schoon water of geschikte rioolwaterzuivering mist. Bij veel gewapende conflicten zijn inheemse groepen betrokken. Zij worden aangevallen door politie, leger en paramilitaire organisaties simpelweg vanwege hun inheemse afkomst. Ze zijn het slachtoffer van foltering, verkrachting, moord, militarisering en uitgebreide landonteigeningen. Veel vluchtelingen in de Latijns-Amerikanen landen hebben een inheemse afkomst. Veel inheemse groepen, zoals de Yanomamis in Brazilië, staan op het punt te verdwijnen.
In Latijns-Amerika wonen meer dan 40 miljoen personen van inheemse afkomst. Hun gemeenschappen kunnen we in drie groepen onderverdelen.
Allereerst de inheemse volkeren van Mexico en Centraal-Amerika, waaronder de Lacandonen, Miskitos en Zapoteken.
Dan is er de groep van hoogland en bergvolkeren van Zuid-Amerika, waaronder de bekendere Aymara en Quechua.
De laatste groep betreft de volkeren in het laagland van Zuid-Amerika. Daartoe behoren de Guarani, de Mapuche, de Tukano en Yanomami.
In zijn boek México, un peublo testimonio, Los indios y la nación en nuestra América schreef Jesús Serna Moreno over deze inheemse volkeren van Latijns-Amerika: ’Over het algemeen delen zij met elkaar, bewust of onbewust, het strategische doel ontelbare vormen van agressie gedurende eeuwen van hun geschiedenis te weerstaan.’ En: ‘we kunnen stellen dat ondanks het uitsterven van vele etnische identiteiten, dit doel van overleving door meer dan 40 miljoen personen is bereikt. Zij vormen nu 807 groepen, volkeren en stammen met meer dan 10 000 inheemse gemeenschappen in Latijns-Amerika.’
Deze groepen hebben zich in de afgelopen decennia steeds beter weten te organiseren. We zien niet alleen krachtige sociale bewegingen ontstaan, maar ook politieke organisaties met een inheems karakter. M.C. Barre schreef daarover al in 1983: ‘hun consequente opkomst op het nationale en internationale politieke toneel vormt een heel nieuw element van de Latijns-Amerikaanse realiteit.’ Inheemse politieke organisaties laten zich inspireren door de eigen wortels en de eigen cultuur en stellen daarmee de nationale en geïmporteerde westerse opvattingen over samenleving, politiek en democratie ter discussie.
Ondertussen zijn we gewend aan de bijna dagelijkse berichten uit Latijns-Amerika over inheemse volkeren. De berichten gaan over protesten van kleine inheemse groepen tegen grootschalige overheidsprojecten in hun woongebieden. We lezen over onteigening van landgoederen en ontruiming van dorpen; over de strijd voor erkenning van de inheemse talen; over de botsingen en versmeltingen tussen de inheemse religie en die van de katholieken en protestanten en over wijzigingen van wetten en constituties uit respect voor de multi-etniciteit van Latijns-Amerika. Noticias belicht in deze rubriek de achtergronden.
