GESCHIEDENIS

Voorgeschiedenis van het Latijns Amerika Centrum

Reeds vanaf 1973 is Nieuwe Herengracht 29 synoniem met 'Landelijke en hoofdstedelijke solidariteit met Latijns Amerika'. En dan niet met het abstracte continent, maar met mensen die politiek of economisch in de verdrukking zitten. Een bonte verzameling van organisaties heeft in de afgelopen 28 jaar voor kortere of langere tijd onderdak gevonden in wat intussen wijd en zijd bekend geworden is als het LAC, het Latijns Amerika Centrum. In Amsterdam, dat ligt voor de hand. Het is tenslotte niet alleen de hoofdstad van het land, maar ook een stad  met eeuwenoude faam als het gaat om tolerantie, verdraagzaamheid en mededogen met wie bescherming zoekt. Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig is niet voor niets haar wapenspreuk.  Het LAC speelt ook een rol voor de Latijnsamerikanen die, sinds bloedige staatsgrepen in de jaren '70 hun continent teisterden, o.a. in Nederland hun toevlucht zochten en breedgedragen steun vonden om het recht in eigen land te herstellen.

Zo kon het zijn dat onmiddellijk na de staatsgreep, die op 11 september 1973 de regering-Allende in Chili omverwierp, Nederlandse kunstenaars en journalisten besloten het Centrum voor Chileense Cultuur op te richten om door middel van verspreiding van Chileense cultuur Nederland op te roepen de Chilenen in nood te steunen. De Bond voor Beeldende Kunstenaars (BBK), op dat moment gevestigd in het gekraakte pand aan de Nieuwe Herengracht 29, dat ooit het kantoor en magazijn van de Gemeentelijke Waterleiding huisvestte, bood het nieuwe Centrum onderdak.  Elders in de stad, maar met gedeeltelijk dezelfde mensen was al een jaar eerder het Chili Komitee Nederland opgericht, toen nog met het doel politieke steun te verwerven voor de in moeilijkheden verkerende Volksregering van Salvador Allende. Samen met politieke partijen en maatschappelijke organisaties organiseerden beide comités vanaf die gedenkwaardige 11 september jarenlang de grote Chilimanifestaties, boycotacties en voorlichtingscampagnes met als doel de val van de Chileense dictatuur.

Maatschappelijke zelforganisaties, waaronder solidariteitscomités, houden de samenleving een spiegel voor: 'Kijk goed, wij staan voor bepaalde waarden. De wereld kan niet alleen maar om geld en macht draaien, maar ook om vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid.' In die jaren was de samenleving daar gevoelig voor en werden die organisaties niet alleen getolereerd, maar zelfs breed gesteund. De Nieuwe Herengracht werd een bekend en gewaardeerd actiecentrum, een lokale ontmoetingsplaats maar ook een landelijk service- en informatiepunt. Aanvankelijk voor Chileense later voor Latijnsamerikaanse cultuur. In 1982 vond de BBK een ander onderkomen en trokken het Chili Komitee Nederland, de Scholengroep Latijns Amerika en het informatieblad Alerta in bij het Centrum voor Chileense Cultuur. Later volgden de Midden-Amerika Komitees, het Peru Komitee en het Colombia Komitee. Door uitwisseling en bundeling van kennis en ervaring, de organisatie van gezamenlijke activiteiten en gebruik van gezamenlijke infrastructuur kon er effectiever geopereerd worden. Bovendien werd er een plek gecreëerd waar groepen Latijnsamerikanen terechtkonden om er te vergaderen, voorlichtingsbijeenkomsten, concerten en tentoonstellingen te organiseren. Wat bekend stond als het Centrum voor Chileense Cultuur werd zo het Latijns Amerika Centrum (LAC).

Een karakteristiek van maatschappelijke zelforganisaties was en is nog steeds dat ze steunen op vrijwilligers en meestal geen of weinig financiële middelen hebben. Soms verstrekt de gemeenschap (lees: de overheid) subsidies om bepaalde projecten uit te voeren, maar verder is het liefdewerk oud papier. Structurele subsidies daarentegen worden vermeden. De overheid wil zich niet binden en de organisaties evenmin. Ten tijde van de bundeling van de Latijns Amerika groepen op de Nieuwe Herengracht in 1982 formaliseerde de Amsterdamse overheid de huisvesting van het LAC door een huurovereenkomst van het tot dan toe gekraakte pand aan te gaan voor het bedrag van ƒ 7.340 per jaar. Zonder rechtstreeks te subsidiëren erkende de stad door de huur laag te houden impliciet echter het nut en de functie van het Centrum voor de samenleving. 

LAC anno 2001

Het einde van de meeste dictaturen in Latijns Amerika in de loop van de jaren '80 betekende niet automatisch de beëindiging van de solidariteitsorganisaties, want wat de militairen achterlieten was een geweldige economische en sociale kloof tussen arm en rijk, een afgedwongen straffeloosheid met voortdurend onrecht als gevolg en een sterk afgenomen geloof in rechtsstaat en democratie. De gemeente leek ondertussen echter te menen dat de tijd van solidariteit met Latijns Amerika voorbij was en dat het LAC óf marktconform moest gaan huren óf de huur moest beëindigen. Lukte het aanvankelijk (in 1990) nog om de huurverhoging te beperken tot ƒ 12.000 per jaar, in 1995 was dit bedrag al opgelopen tot ƒ 15.340. De verminderde aandacht vanuit Nederland maakte de problemen in Latijns Amerika er echter niet minder op, dus gingen de comités, ondanks hun blijvende financiële beperkingen, op zoek naar nieuwe taken die als logisch gevolg van het eerdere solidariteitswerk een bijdrage konden leveren aan een rechtvaardiger samenleving en herstel van werkelijke democratie in Latijns Amerika. De tijd van de grote demonstraties was voorbij en in de plaats daarvan kwam steeds meer de nadruk te liggen op de informatie en voorlichtingsfunctie, de uitwisseling en de politieke lobby. Dat leidt in de jaren '90 tot interne reorganisaties en de vorming van nieuwe werkverbanden. Aan het einde van dat proces ziet de bezetting van het LAC er dan als volgt uit:

 

• De Stichting Stedenband Amsterdam-Managua (SAM), is in 1990 opgericht als voortzetting van het Nicaragua Komitee Amsterdam, dat al vanaf de beginjaren tachtig in het LAC zit. De SAM wil via voorlichting, fondsenwerving en uitwisseling de stedenband met de Nicaraguaanse hoofdstad Managua inhoud geven. Het werk richt zich o.a. op woningbouwprojecten en milieu.
  

• Ontwikkelingseducatie Stedenbanden Amsterdam (OSA), dat zich onder de naam OPAM oorspronkelijk alleen op Managua richtte, maar sinds 1995 ook op de Mozambikaanse stad Beira. Aan de hand van voorbeelden uit genoemde steden wil zij via onderwijsprojecten Nederlandse scholieren inzicht geven in het Noord-Zuid vraagstuk en ze in staat stellen op hun niveau bij te dragen aan oplossing daarvan.
  

• Organisatie Latijns Amerika Activiteiten (OLAA): bundeling van een aantal landencomités sinds 1995. De organisatie zet zich via uiteenlopende voorlichtings- en uitwisselingsprojecten in voor het creëren of vergroten van de betrokkenheid van specifieke groepen in Nederland met hun evenknieën in Latijns Amerika. Het project Bloemlezing beoogt in overleg met Nederlandse bloemenkwekers te komen tot verbetering van de arbeidsomstandigheden van bloemenkwekers elders, zoals in Ecuador. Streetwise is een uniek uitwisselingsproject tussen straatjongeren uit Nederland, Wales en Finland enerzijds en Colombia, Bolivia en Argentinië anderzijds. Zilver uit het zuiden brengt juist weer ouderen uit Nederland en Latijns Amerika bij elkaar. Met Afval zat, wie doet wat wordt geprobeerd kennis en ervaring met afvalverwerking in Nederland te delen met afvalverwerkers in het Midden-Amerikaanse Honduras. 
  

• Latijns Amerika Documentatie Centrum (LADOC) voortgekomen uit de bundeling van de landencomités. In het documentatiecentrum bevindt zich een bibliotheek en een knipselarchief over Latijns Amerika, dat vooral veel gebruikt wordt door leerlingen en studenten, die werkstukken en scripties over een land of probleem uit die regio willen schrijven of zich voorbereiden op een reis door of stage in Latijns Amerika.
  

• Noticias heeft zich ontwikkeld tot het digitale platform over Latijns Amerika in Nederland, maar zet ook digitale communicatieprojecten met organisaties in Latijns Amerika op, organiseert cursussen en trainingen op internetgebied en verleent hand- en spandiensten aan groepen die omtrent Latijns Amerika de digitale snelweg op willen.
  

• Het Vrouwen Informatiepunt Nicaragua (VIP): ondersteunt activiteiten die de gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen en hetero's en homo's in Nicaragua bevorderen. Daartoe wordt in Nederland informatie gegeven aan belangstellenden over en gender en homoseksualiteit in Nicaragua en worden tussen de twee landen uitwisselingen georganiseerd. Daarnaast ondersteunt VIP-Nicaragua maatschappelijke initiatieven en projecten van vrouwen- en homoorganisaties in Nicaragua. Belangrijkste aandachtspunten zijn: persoonlijke relationele verhoudingen, educatie en arbeid
  

• Comité tegen de Straffeloosheid in Chili (CCI): opgericht naar aanleiding van de arrestatie van ex-dictator Pinochet in 1998 in Engeland. Het comité richt zich in nauw overleg met mensenrechtenorganisaties in Chili en soortgelijke comités elders in de wereld middels acties, manifestatie, informatieverstrekking en lobby op nationale of internationale berechting van de schuldigen aan schendingen van de mensenrechten onder de militaire dictatuur. Samen met een aantal andere Nederlandse organisaties maakt het Comité zich bovendien sterk voor een nationale campagne tegen de straffeloosheid ter ondersteuning van slachtoffers en familieleden van slachtoffers van de Latijnsamerikaanse dictaturen en ter versterking van de democratie op het continent.
  

• Een drietal kleine groepen: De Initiatiefgroep Habitat Amsterdam-Managua, de stichting voor landloze boeren in Brazilië Movimento Sem Terra en de Argentijnse mensenrechtengroep H.I.J.O.S. in Nederland
  

• Daarnaast dient het Centrum als ontmoetingsplaats en als vergadercentrum, tentoonstellingszaal en perscentrum voor alles en iedereen die betrokken is bij of geïnteresseerd in Latijns Amerika,
  

Het voelt als een koude douche en als een regelrechte bedreiging van het voortbestaan van het LAC als de Dienst Binnenstad per 1 juli 2000 met een nieuw vijfjarencontract komt, dat een huurverhoging van ruim 35% (!) inhoudt én de aankondiging dat in de contractperiode een verdere verhoging van 200% zal worden doorgevoerd. De dienst verwijst daarbij naar haar opdracht strikt marktconform te werk te gaan, waardoor het LAC voortaan over één kam geschoren wordt met commerciële bedrijven. Ook in 2000 bestaat het LAC echter nog altijd uit non-profit organisaties, die aangewezen zijn op geëngageerde vrijwilligers en kleine activiteitensubsidies. Er is een bezwaarprocedure aangespannen maar in het gemeentebestuur is het probleem gedurende het afgelopen jaar als een hete aardappel heen en weer geschoven tussen de wethouders voor Economische Zaken, die staat voor 'marktconform huurbeleid', en Welzijn, die op moet komen voor de belangen van organisaties van sociaal-maatschappelijk belang. Van alle kanten hebben bekende en minder bekende personen en organisaties de gemeente intussen opgeroepen het belang van het LAC voor de landelijke solidariteit met Latijns Amerika te erkennen en het Centrum niet met onbetaalbare huurverhogingen de straat op te jagen. Dat zou niet alleen een blamage zijn voor de stad, maar ook een zware klap voor de solidariteitsbeweging als geheel.