Nieuws uit Mexico en Chiapas April-Oktober 2001
Inclusief dossier Chiapas 1994-2001

Tussen haakjes () wordt de bron, en eventueel de website, vermeld waaraan het bericht ontleend is.

Inheemse wet door vereist aantal deelstaatparlementen goedgekeurd

Door de goedkeuring van de Inheemse wet (uitgewerkt en goedgekeurd door de Mexicaanse senaat in april van dit jaar) in de deelstaatparlementen van Nayarit en Michoacán op 12 juli is het vereiste aantal van minimum 17 van de 32 deelstaatparlementen gehaald. Tot nu toe hebben 10 deelstaatparlementen de wet afgekeurd. De niet-goedkeuring in Morelos kan echter niet meegeteld worden omdat een deelstaatwet daar vereist dat alle federale wetsvoorstellen door een tweederde meerderheid moeten goedgekeurd worden. Grondwetspecialisten maar ook Xóchitl Gálvez, de coördinatrice van het Bureau voor de ontwikkeling van inheemse volken (van de Mexicaanse regering), hebben reeds gezegd dat de wet eigenlijk geen legitimiteit heeft omdat de deelstaten met het grootste aandeel inheemsen (Chiapas, Guerrero, Oaxaca) de wet hebben afgekeurd. (La Jornada en Proceso 13/16-07-2001)

Québec A-20, protest tegen de vrijhandelszone van de 2 Amerikaanse continenten

Op 21 en 22 april vond in Québec (Canada) de Top van de America's plaats, waarop het officiële startschot gegeven werd voor de vorming van de FTAA (Free Trade Area of the Americas) of ALCA (Area de Libre Comercio de las Américas).

Het idee voor deze grootste vrijhandelsassociatie van ruim 800 miljoen consumenten in de Westelijke hemisfeer (exclusief Cuba) werd gelanceerd door de Amerikaanse president Clinton tijdens de Summit of the Americas in Miami in december 1994. De FTAA zou een uitbreiding zijn van de NAFTA-regio van Anchorage tot in Tierra del Fuego. Dit was ook al de droom van ex-president Bush. Het FTAA zou een integratie van NAFTA, MERCOSUR, het ANDES-pact en de Caraïbische zone CARICOM nastreven. De onderhandelingen hiervoor zijn gepland op de ministeriële top van Québec van 20 tot 22 april. De FTAA moet kunnen starten in 2005.

Zoals in Seattle, Praag, Davos (Porto Alegre) en Cancún probeerden vakbonden, sociale bewegingen, volksorganisaties e.a. door manifestaties het protest tegen dit soort vrijhandel (Québec A-20) te laten weerklinken, omdat de FTAA de deuren voor een "corporate domination" van de Amerikaanse continenten verder openzet en de democratie met de voeten treedt. Of zoals een analyse het stelt: "If you hated NAFTA, you're in for even more shocking surprise". Ruim 450 van de meer dan 6.000 manifestanten van de tegenmanifestatie 'Carnaval tegen het Kapitalisme' werden gearresteerd.

De 34 staatshoofden ondertekenden hoe dan ook officiëel de 'Verklaring van Québec'. Enkel president Chávez van Venezuela had zijn formuleerde kritieken bij de tekst, nl. bij de democratische clausule en de timing. Volgens Chávez moet het om een participatieve democratie gaan, niet om een vertegenwoordigende democratie.

Eén week vóór de Top van de Americas sloegen de presidenten van Mexico, Colombia en Venezuela in Caracas (tijdens de zgn. G-3) de handen in elkaar om de FTAA te promoten. Fox wil ook alles zetten op zijn plan Puebla-Panama (PPP), een megaproject om Midden-Amerika uit het slop te halen door infrastructuur- en tewerkstellingsinvesteringen (lees maquiladora's en nog betere exploitatie).

Meer info: - http://www.stopftaa.org/ - http://www.quebec2001.net/ (CLAC - Convergence des luttes anti-capitalistes) - http://www.agp.org/ (Acción Global de los Pueblos) - http://mexico.indymedia.org/

Een analyse van de effecten van NAFTA en FTAA door de Alliance for Responsible is via sombrero@yucom.be gratis verkrijgbaar.

Ex-president Zedillo van Procter & Gamble tegen de anti-globalisten

Wat is er intussen met ex-president Zedillo gebeurd ? Hij zocht geen rust in Ierland, zoals Salinas. Zedillo werd op 13 maart benoemd voor een directiefuctie bij Procter & Gamble en begon meteen een kruistocht tegen het antiglobaliseringsprotest en wat hij omschrijft als de 'cynische' politiek die economisch protectionisme in de hand werkt. Zedillo zetelde sinds februari 2001 reeds in de directie van Union Pacific Corporation (en verdient daarmee jaarlijks ruim 60.000 dollar, bovenop zijn 106.000 pesos maandelijks pensioen). In het maartnummer van Forbes roept hij op om de golf van 'globalifobia' te bestrijden, "voor het welzijn van de armen der wereld, vanuit goede argumenten en degelijke historische evidentie" (Forbes, 19-03-2001). In datzelfde artikel bekritiseert hij ook de 'pretentie' om homogene arbeidsrechten op te nemen in handelsakkoorden.

Akkoorden tussen Bush, Chrétien en Fox over energie en migratie

Tijdens de Top in Québec kwamen de VS, Canada en Mexico tot een akkoord over de coördinatie van het energiebeleid van de 3 landen. Bush, Chrétien en Fox spraken af om de handel in 'Noordamerikaanse' energie (olie en electriciteit) en investeringen te doen groeien. Dit betekent o.a. dat er samen naar olie gezocht zal worden (vnl. exploraties in de grenszones) en dat de VS het Amerikaans energie-tekort (dixit Bush) op de buren zal kunnen verhalen. Ook wil men investeerders een betere en meer doorzichtige return bieden. Op vlak van de migratie engageerden de presidenten zich om de rechten van de migratie-arbeiders beter te beschermen.

(La Jornada, 23-04-2001)

Geld geld geld

James Wolfensohn, president van de Wereldbank, beloofde tijdens de Québec-top een lening van 350 miljoen dollar aan Mexico, bedoeld voor de uitbreiding van gezondheidsprogramma's ten gunste van 14 miljoen arme Mexicanen. In totaal wil de Wereldbank de komende 3 jaren tussen 12en 16 miljard dollar uittrekken om kredieten te verlenen aan Latijns-Amerika en de Caraïben.

De Interamerikaanse Ontwikkelingsbank (BID) zet 40 miljard dollar opzij de komende 5 jaren. 40 % daarvan moet gaan naar projecten van armoedebestrijding. De VS op hun beurt zullen (hun) Plan Colombia met 1,3 miljard steunen en dit jaar nog eens 800 miljoen uittrekken voor de drugsbestrijding in de Andes-regio.

(La Jornada, 23-04-2001)

PPP

Volgens Andrés Barreda, een analyst van de Mexicaanse staatsuniversiteit UNAM, is Fox' economisch ontwikkelingplan voor Zuid-Mexico en Midden-Amerika (het Plan Puebla-Panamá of PPP) een porfiristisch project om het Zuiden van Mexico om te vormen tot één grote plantage voor tropische producten en om -algemeen genomen - deze rijkste regio nog beter te exploiteren (vb. de rijkdom van de biodiversiteit voor transgenetisch onderzoek, de privatisering van water en andere energiebronnen,...). De onderzoeker duidt bijvoorbeeld op de grote interesse van het bedrijvenconsortium Grupo Pulsa, die over heel de wereld experimenteert met genetische manipulatie. De rijkdom van het tropisch woud in Chiapas is hiervoor een paradijs. Hier vindt Grupo Pulsar het materiaal om komkommers te cultiveren met een diameter van een hamburger. "Natuurlijk zal Fox op deze wijze de honger bestrijden" merkt de analyst ironisch op. Bovendien is 30 % van het Mexicaanse water 'Chiapaneeks'. Grote waterprojecten en infrastructurele projecten voor transport zijn opgenomen in het plan.

De landbouwpolitiek van de voorbije regeringen (sinds het liberale beleid van president de la Madrid vanaf '82) heeft de Mexicaanse campesinos al veroordeeld tot armoede door de zelfvoorzienende gewassenteelten af te bouwen en - door de vrijhandelsakkoorden - te vervangen door de import van granen en gewassen uit de VS. Nu zouden de boeren zich volgens het PPP gaan moeten toeleggen op tropische gewassen. Maar niet alleen dat, de boeren zouden ook arbeider moeten worden in de toeleveringsindustrie van de maquila's. Ook de vele Latijnsamarikaanse migranten of vluchtelingen in Mexico zouden hier als goedkope handarbeider kunnen tewerkgesteld worden. Op die manier creëert het PPP in deze transitzone een buffer tegen de migratie naar het Noorden.

Eerder al - tijdens de regionale meeting van de bedrijfsleiders van het Wereld Economisch Forum in Cancún (26 februari) - ontsluierde subcomandante Marcos van het EZLN de eigenlijke bedoelingen van het PPP en voegde er aan toe: "er is geen enkel plan dat rekening zal houden met ons".

(La Jornada, 23-04-2001)

Revolutionair Volksleger (EPR) stuurt 1 mei-boodschap de wereld in

In een communiqué aan de nationale en internationale pers vraagt het EPR (samen met haar Democratische Revolutionaire Volkspartij PDPR, die op 1 mei haar verjaardag viert) aandacht voor de situatie van de arbeiders in Mexico. Daarin heeft het EPR kritiek op het werkgelegenheidsbeleid van Minister van Arbeid Abascal Carranza, de verhoging van de BTW op medicijnen en voedingswaren in de fiscale hervorming van Fox en de bedoelingen van de multinationale ondernemingen en neoliberale regeringen met de nieuwe vrijhandelsassociatie ALCA (of FTAA).

BTW

Zoals aangekondigd bij zijn aantreden in Fox' regering heeft Minister van financiën Francisco Gil Díaz zijn belastingshervorming voorgesteld. De aangekondigde verhoging van BTW (of het spaanstalige IVA) op voedingswaren, medicijnen, educatieve uitgavenannoun en boeken tot 15 % zou in lagere bankintresten en een hogere economische groei moeten resulteren. De regering Fox wil namelijk graag tot economisch groei van 7 % komen, maar haalt met moeite 3 %. Niet alleen in het parlement, maar ook - en voornamelijk - bij de Mexicanen is er een golf van protest op gang gekomen. Vooral omdat de BTW-verhoging op dagelijkse noodzakelijke producten vergezeld gaat van een lastenverlaging voor economische activiteit en bedrijven. Vooraanstaande schrijvers hebben zich verenigd om tegen de BTW-verhoging op boeken te protesteren. Eerder ging het bericht dat de belastingshervorming een voorwaarde is voor nieuwe kredietlijnen van het Internationaal Muntfonds IMF, dat aangekondigd heeft een nieuw krediet van tussen 17 en 20 miljard dollar klaar te houden. Zowel Fox, Gil als het IMF ontkennen dat de kredietlijn aan bepaalde voorwaarden (zoals de belastingshervorming) gebonden is. Het moet gezien worden als een totaal beschikbaar preventief krediet. Mexico aanvaardt het aanbod, maar zegt het niet meteen nodig te hebben. (?)

(La Jornada, 09-05-2001/ Mexico Solidarity Network, 22/30-04-2001)

Zapatisten en inheemse volkeren verwerpen nieuwe wet over inheemse rechten

In de week van 23 april gaf eerst de Mexicaanse senaat en enkele dagen later ook de Kamer van volksvertegenwoordigers van het Mexicaanse Congres de goedkeuring aan een nieuwe wetgeving over de erkenning van indiaanse rechten en cultuur. Voor het afdwingen van zo'n wetgeving hadden de Zapatisten enkele weken geleden een mars ondernomen van de zuidelijke deelstaat Chiapas naar de hoofdstad. Wat nu is goedgekeurd, is echter niet meer dan een flauw afkooksel van de Akkoorden van San Andrés, die in 1996 waren ondertekend na onderhandelingen tussen het EZLN en de toenmalige regering maar die nooit opvolging hadden gekregen. De frustratie over de nu goedgekeurde versie is groot, niet alleen bij het EZLN maar ook bij het CNI (Nationaal Inheems Congres), de nationale koepel van inheemsen. 'Een verminking van de overeenkomst van San Andrés', noemt het CNI de huidige wet.

'Wat werd goedgekeurd, is een wet over de rechten en de cultuur van grootgrondbezitters en racisten', is de cynische opmerking van subcomandante Marcos van het EZLN. 'De mediamachine kan nu op gang komen om te wijzen op de onverzettelijkheid van de Zapatisten die toch altijd het been stijf houden.' Voor het EZLN betekent dit manoeuver van het Congres alleszins het einde van de dialoog. De vrees leeft nu dat de situatie in Chiapas militair zal escaleren.

(Uit WERELDWIJD-MAIL... de wereld in uw mailbox ... Jaargang 2 -67 - 04-05-2001)

Minimumloon gezakt met 43 % over de laatste 20 jaar

- A World Bank report on global development indicators released this week shows the Mexican minimum wage to have fallen 43% in real terms over the last twenty years, while the size of the national external debt grew to US$167 billion in 1999. Service on the debt alone represents 25% of national export income. Exports themselves, meanwhile, represented 63% of the nation's Gross Domestic Product in 1999 - an indicator of the opening of Mexico's economy over the last three decades, as exports in 1970 only accounted for 1% of GDP. The report also indicates that military spending in Mexico rose from 3.7% to 6.2% of the federal budget in the five-year period between 1992 and 1997.

(Mexico Solidarity Network, WEEKLY NEWS SUMMARY, 22/30-04-2001)

Onder Zedillo was het voor de journalisten het gevaarlijkst

Tijdens de regeerperiode van Zedillo (1994-2000) registreerde de Fundación Manuel Buendía 885 schendingen van de vrijheid van meningsuiting bij journalisten. Dit is 25 % meer dan tijdens de regering van Salinas (1988-1994). Onder journalisten vielen wel minder doden (24 t.o.v. 46).

(Proceso, 03-05-2001)

Bekende Mexicaanse mensenrechtenactiviste vermoord

vorige vrijdag 19 oktober werd Digna Ochoa Plácido in Mexico-Stad vermoord. Zij was een gedreven 38-jarige advocate verbonden aan de mensenrechtenorganisatie Centro de Derechos Humanos "Miguel Agustín Pro" (PRODH). Digna Ochoa was pas teruggekeerd uit de VS, waarheen ze gevlucht nadat ze aanhoudend doodsbedreigingen kreeg. Ze werd ook reeds tweemaal gekidnapt (in augustus en oktober 1999). Dat dit een politieke moord is, is duidelijk. Ochoa verdedigde slachtoffers of nabestaanden van grove mensenrechtenschendingen zoals de moord op 17 boeren in Aguas Blancas in juni 1995 en - recentelijk - de broers Cereso, die na de bomaanslagen van de guerrilla FARP in Mexico-Stad beschuldigd werden kopstukken te zijn van de FARP. Ze was ook advocaat van de ecologische activisten Rodolfo Montiel en Teodoro Cabrera uit Guerrero, in de gevangenis sinds mei 1999. De guerrilla EPR heeft de Mexicaanse staat (en de CIA) als verantwoordelijke gesteld voor de moord.

Op de website van Global Exchange kan je online een protestmail naar president Fox sturen en er is info in ENG te vinden: http://www.globalexchange.org/campaigns/mexico/digna102201.html.

Op www.laneta.apc.org vind je een persbericht van het centrum PRODH en ander nieuws. Op http://mexico.indymedia.org/ ook nog het communiqué van ruim 80 Mexicaanse NGO's en volksorganisaties die de beloftes van Fox n.a.v. deze moord serieus in vraag stellen.

Een speciale bijdrage (in SP) over Ochoa vind je op de website van Proceso: http://www.proceso.com.mx/especiales/dignaochoa/

De chronologie van de strijd van de zapatisten, jaar na jaar van 1994 tot en met 2001

1994

1 januari 1994. Gewapende rebellen van het Zapatistisch Leger voor Nationale Bevrijding (EZLN) bezetten 7 steden in de meest Zuidelijke Mexicaanse deelstaat Chiapas (San Cristóbal de las Casas, Ocosingo, Las Margaritas, Altamirano, Chanal, Oxchuc, Huixtan). Het EZLN verklaart in haar communiqué "Eerste Verklaring van het Lacadonawoud" de oorlog aan de Mexicaanse regering en het vrijhandelsakkoord NAFTA (op deze dag gaat de vrijhandelszone tussen de VS, Canada en Mexico van start), zegt op te willen rukken naar het centrum van het land en wil strijden voor inheemse rechten, gerechtigheid, democratie en vrede. Aan deze opstand gaan 11 jaar clandestiene organisatie vooraf . De verrassing is compleet en in verschillende delen van Mexico voeren andere gewapende groeperingen aanvallen uit op kazernes of economische doelwitten uit solidariteit met het EZLN. Er vallen honderden doden bij het treffen met ruim 25.000 manschappen van het Mexicaanse leger. Op 12 januari kondigt de Mexicaanse president Salinas een eenzijdig staakt-het-vuren af.

Aan de vorming en organisatie van het EZLN werd 11 jaar clandestien gewerkt. Vanaf 1983 ontstaat uit de resten van de guerrillabeweging FALN (Gewapende Krachten voor Nationale Bevrijding, opgericht in 1969 in Monterrey (Nuevo Leon, Noord-Mexico)) een nieuwe kern in Chiapas. Sinds 1974 echter, toen bisschop Samuel een eerste Indiaans Congres organiseerde, komen de indígenas van Chiapas meer georganiseerd op voor hun eisen.

Vanaf 18 januari worden de onderhandelingen voorbereid. Het EZLN erkent de regeringsonderhandelaar Manuel Camacho Solís (ex-burgemeester van Mexico-Stad) van de regerende staatspartij PRI. Tussen 21 februari en 2 maart vinden er rechtsstreekse onderhandelingen plaats o.l.v. bisschop Samuel Ruiz van San Cristóbal de las Casas, er worden over 24 punten voorlopige akkoorden bereikt (het EZLN had 34 eisen gesteld).

Het EZLN wil met deze regeringsvoorstellen haar basis - de inheemse gemeenschappen van Chiapas - raadplegen en zegt tegen eind mei met een antwoord te komen.

Na de moord op PRI-presidentskandidaat Donaldo Colosio op 24 maart worden de onderhandelingen opgeschort en vragen de zapatisten de "civiele maatschappij"om steun. Verschillende vredesbrigades komen naar Chiapas afgezakt.

In het tweede belangrijke communiqué van de guerrilleros op 12 juni ("Tweede Verklaring van het Lacandonawoud") maakt het EZLN de resultaten van de raadpleging van haar basissen bekend: 97.88% verwerpt de regeringsvoorstellen, maar slechts 3.26% wil de gewapende strijd verderzetten.

Het EZLN organiseert tussen 6 en 9 augustus de Nationaal Democratische Conventie (CND). Tijdens deze conferentie van 6.000 vertegenwoordigers uit democratische partijen, volksorganisaties en NGO's - midden in het omsingelde Lacandonawoud - worden plannen gemaakt om een overgangsregering te vormen.

Deze poging mislukt omwille van politieke meningsverschillen. Tijdens de presidentsverkiezingen van 12 augustus echter (tevens verkiezingen voor Kamer en Senaat), wint Ernesto Zedillo (PRI) het presidentschap van Cárdenas (PRD) en Fernandez de Cavallos (PAN).

In december, enkele dagen nadat de regering Zedillo officiëel van start gaat , slagen de zapatisten erin de militaire omsingeling te doorbreken en roepen ze - zonder één schot - 38 inheemse gemeenten in Chiapas uit tot autonome gemeenschappen in verzet.

Zedillo kondigt op 20 december de devaluatie van de peso aan met 15 %, de peso geraakt in een vrije val en de VS en financiële instellingen staan in februari 1995 klaar met een reddingsplan van bijna 50 miljard dollar (20 miljard van de VS, 17,8 miljard van het IMF, 10 miljard van de Bank voor Internationale Betalingen) . Voorwaarden: de Mexicaanse olie-export is de garantie voor de lening (dwz inkomsten van PEMEX zullen gestort worden op een Amerikaanse bankrekening), voortzetting van het privatiseringsprogramma, beperkte stijging van de minimumlonen ondanks inflatie, terugbrengen van overheidsuitgaven met bijna 10 %,...

Dat er andere voorwaarden zouden gesteld zijn voor deze grootse lening wordt door iedereen ontkend. Nochtans stuurt de Chase Manhattan Bank een memo naar de beleggers dat de Mexicaanse overheid dhet EZLN zal moeten elimineren om aan te tonen dat ze controle heeft over het nationale grondgebied en de veiligheid.

De dreiging van nieuw geweld noopt de bisschop Samuel Ruiz ertoe om in hongerstaking te gaan, met als gevolg dat de onderhandelingscommissie CONAI (voorgezeten door Ruiz) officiëel erkend wordt door de regering.

1995

Op 9 februari kondigt Zedillo een grootschalige invasie aan van het Mexicaanse leger (30.000 extra manschappen) in Chiapas, onder het voorwendsel dat het EZLN een nieuw offensief voorbereidt. Een grootscheepse klopjacht op sociale activisten (2.750 arrestatiebevelen) resulteert uiteindelijk in 30.000 vluchtelingen uit de inheemse gemeenschappen en massaal protest in Mexico-Stad. De regering beweert ook de identiteit van subcomandante Marcos te kennen. Op 9 april tekenen EZLN en regering de Declaración Conjunta de San Miguel, een akkoord waarin een onderhandelingsschema wordt vastgelegd vanaf 20 april.

In de maanden daarna praten beide partijen rechtsstreeks met elkaar in San Andrés Larráinzar of - voor de zapatisten - San Andrés Sakamch'en de los Pobres, onder bemiddeling van 2 commissies: de CONAI geleid door bisschop Ruiz en de verzoeningscommissie COCOPA bestaande uit parlementairen en senatoren van de verkozen politieke partijen.

Op 27 augustus organiseert het EZLN een Nationale en Internationale Volksraadpleging (Consulta Nacional), waaraan 1,3 miljoen Mexicanen en 81.775 mensen uit 47 landen deelnemen. Er worden 5 vragen gesteld over de toekomst en rol van de zapatistische guerrilla. Ruim 53% vindt dat het EZLN zich moet omvormen tot een nieuwe onafhankelijke politieke beweging. De zapatisten zelf roepen in hun "Derde Verklaring van het Lacandonawoud" op tot de vorming van een Nationale bevrijdingsbeweging (MLN).

Na nieuwe afspraken over het schema start men op 18 oktober met onderhandelingen over het eerste deelthema Inheemse Rechten en Cultuur.

1996

Bij de tweede verjaardag van haar opstand zegt het EZLN in haar "Tweede Verklaring van het Lacandonawoud" dat ze het FZLN zal oprichten, het Zapatistisch Front voor Nationale Bevrijding, dat niet zal functioneren als partij van de gewapende guerrilla-beweging, maar als een onafhankelijke politieke kracht die de strijd voor democratie zal voeren.

Op 16 februari tekenen het EZLN en de regering Zedillo het eerste deelakkoord over Inheemse Rechten en Cultuur in San Andrés Sakamch'en de los Pobres. Deze akkoorden, beter bekend als de akkoorden van San Andrés, bepalen dat de Mexicaanse staat de vrije zelfbeschikking van inheemse volken wettelijk zal erkennen. In het onderhandelingsschema is dit het eerste akkoord over het eerste thema, 5 andere deelthema's zijn nog onbesproken. Zedillo spreekt echter reeds van een stap naar definitieve vrede.

Als in mei 2 sympathisanten van het EZLN (Javier Elorriaga en Sebastián Entzin) veroordeeld worden voor terrorisme, rebellie en samenzwering, schorten de zapatisten - in hoogste staat van paraatheid - de onderhandelingen op.

Tussen 30 juni en 6 juli organiseert het EZLN met steun van de COCOPA het Speciale Forum voor de Staatshervorming.

Van 27 tot 30 juli organiseren de zapatistas in Chiapas hun eerste Intercontinentale ontmoeting voor de menselijkheid en tegen het neoliberalisme (Encuentro Intercontinental Por la Humanidad y contra el Neoliberalismo), een internationale solidariteitsbijeenkomst waaraan ruim 5.000 activisten uit 42 landen deelnemen.

Begin augustus worden de onderhandelingen van San Andrés verdergezet, deze keer over het deelthema Democratie en Gerechtigheid. Op 2 september verbreekt het EZLN de dialoog en stelt 5 voorwaarden om terug te onderhandelen. Eind augustus schrijft het EZLN aan de guerrilla-beweging EPR (Revolutionair Volksleger) een communiqué waarin de zapatisten alle hulp van het EPR afwijzen en ook stellen dat ze geen steun willen. Het EPR voert in augustus een campagne met aanslagen in meer dan 9 deelstaten.

Op 12 oktober komt het Nationaal Inheems Congres (CNI) voor de eerste keer samen als koepel van de meer dan 50 inheemse volkeren in Mexico. Comandante Ramona, die namens de zapatisten deelneemt, kondigt aan dat een delegatie van de inheemse rebellen in 1997 naar Mexico-Stad zal gaan. "Nunca más un México sin nosotros" of "nooit meer een Mexico zonder ons" is de politieke boodschap.

Nadat het EZLN op eind november het COCOPA-wetsvoorstel over Inheemse Rechten en Cultuur aanvaard heeft, is er een ontmoeting tussen de commissie en Zedillo. Die vraagt 15 dagen tijd om het wetsvoorstel te bestuderen en overhandigt op 19 december een volledig nieuwe versie van het COCOPA-wetsvoorstel. Dit tegenvoorstel blijkt zelfs de fundamentele uitgangspunten van het originele voorstel niet te accepteren.

1997

Er komt geen verandering in de politieke spanningen n.a.v. het tegenvoorstel van Zedillo. Verschillende massale manifestaties geven uiting aan de ontevredenheid en het gevoel van misleiding door de regering. Politie en leger treden steeds repressiever op in de inheemse gemeenschappen.

Tussen april en juli is er een gespannen media-stilte over Chiapas, omdat de campagnes voor de parlements- en gouverneursverkiezingen in alle hevigheid losbarsten. Na verschillende meldingen over stijgende paramilitaire activiteit in Chiapas, roept het EZLN op om niet naar de stembus te gaan. Op 7 juli wint Cuauhtémoc Cárdenas van de centrum-linkse partij PRD het gouverneurschap van Mexico-Stad en verliest de PRI voor de eerste keer haar meerderheid in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. In Chiapas is de opkomst bijzonder laag, er is er een absentie-graad van 80 %.

Op 27 juli wordt in Europa (Spanje) de tweede Intercontinentale ontmoeting voor de menselijkheid en tegen het neoliberalisme georganiseerd.

Op 12 september zullen 1.111 zapatistas op de Zócalo (het centrale plein van Mexico-Stad) deze nederlaag van de de staatspartij toejuichen. De mars van de 1.111 gemaskerde zapatistas - doorheen Oaxaca, Puebla, Morelos en Mexico D.F. - heeft tot doel de officiële oprichting van het FZLN en het tweede Nationaal Inheemse Congres (CNI) in Mexico-Stad bij te wonen. Voor de tweede keer spreekt een comandante van het EZLN (comandante Ramona) in de openbaarheid in het politieke centrum van het land.

De strategie van een uitputtingsoorlog door de regering Zedillo wordt pijnlijk duidelijk wanneer op 22 december in Acteal (Chenalhó) 45 personen afgeslacht worden door paramilitairen. Agenten van de Veiligheidsdienst zijn in de buurt aanwezig maar interveniëren niet. De 21 vrouwen, 14 kinderen, 1 baby en 9 mannen hier vermoord, worden symbool van de vuile oorlog van de door de regering bewapende (en georganiseerde) paramilitaire groeperingen zoals Máscara Roja, Los Chinchulines, enz. De regering spreekt van interfamiliaire conflicten en verdeeldheid tussen gemeenschappen. Duizenden vluchtelingen en ruim 5.000 nieuwe Mexicaanse soldaten (zgn. voor de preventie van nog meer 'confrontaties') zijn het resultaat.

1998

In de nasleep van de slachting van Acteál nemen de inheemse vrouwen het initiatief om tegen de oorlog en de militarisering in Chiapas te protesteren. Honderden gemaskerde vrouwen en hun kinderen staan op de eerste rijen van protestacties en manifestaties tegen de militaire kampen in Chiapas, zoals op 3 januari tegen de legerbasis nabij het vluchtelingenkamp van X'oyep.

In januari worden zowel de interim gouverneur van Chiapas als de (federale) Minister Binnenlandse Zaken vervangen. Binnenlandse Zaken-minister Francisco Labastida kondigt eind januari aan dat de regering 23 van de 27 objecties tegen het COCOPA-voorstel heeft laten varen.

Op 15 maart dient Zedillo zijn versie van het wetsvoorstel Inheemse Rechten in bij de Senaat, samen met een grootse campagne om de steun van de Mexicanen voor dit voorstel te verwerven.

Ook de rechts-conservatieve PAN dient een eigen voorstel in, maar net als in het voorstel van Zedillo worden Inheemse Volkeren niet erkend zoals dat nochtans in de - door de Mexicaanse Senaat in 1991 geratificeerde - Conventie 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie voorzien en gegarandeerd wordt.

Vanaf dan wordt het duidelijk dat Zedillo met harde hand het verzet in de inheemse gemeenschappen wil breken. In april worden verschillende tot autonome gemeente uitgeroepen gemeenschap door het federale leger en de deelstaatspolitie aangevallen: Ricardo Flores Magón (Taniperla), "10 de Abril" (Altamirano) en "Tierra y Libertad" (Amparo Aguatinta).

Uit onvrede met het regeringsgbeleid neemt bisschop Samuel Ruiz op 7 juni ontslag uit de bemiddelingscommissie CONAI (waarna de CONAI zichzelf ontbindt).

De repressie tegen de autonome gemeenten kent een triest hoogtepunt op 10 juni, wanneer 1.000 manschappen van het leger, de gerechterlijke en staatspolitie en veiligheidsdiensten met geweld de autonome gemeenschap van "San Juan de la Libertad " (El Bosque) binnenvallen. Daarbij vallen 6 doden onder de inwoners.

Begin juli komt de regering op de proppen met een nieuw vredesplan voor Chiapas Op 19 juli komt het EZLN naar buiten met haar "Vijfde Verklaring van het Lacandonawoud". Daarin bevestigen de zapatisten opnieuw dat enkel de akkoorden van San Andrés als basis kan dienen om verder te onderhandelen en dat het wettelijke kader van het COCOPA-wetsvoorstel het enige juiste is.

1999

Op 21 maart houdt het EZLN opnieuw een volksraadpleging, deze keer over de erkenning van de inheemse rechten en de uitputtingsoorlog. 3 miljoen Mexicanen laten hun stem horen in de door 5.000 zapatistische delegaties georganiseerde stembureau's. Francisco Labastida, minister van Binnenlandse Zaken, noemt deze consulta het bewijs dat er geen militaire omsingeling is in Chiapas en dat de regering er helemaal geen uitputtingsoorlog voert.

2000

Midden juni komen de zapatisten naar buiten met een communiqué over de presidentsverkiezingen van 2 juli. Daarin zeggen ze dat ze de verkiezingen niet zullen storen, en bovendien spreken zich niet uit voor een bepaalde kandidaat.

Na de overwinning van Vicente Fox van de Alliantie voor Verandering (een alliantie van de rechts-conservatieve PAN en de Groenen) op 2 juli, komt het EZLN nog één keer naar buiten met een terugblik op 6 jaar Zedillo. Het zal tot 2 december duren dat de zapatisten opnieuw van zich laten horen, één dag nadat Fox de eed afgelegd heeft als nieuwe president: "U vertrekt van nul met de zapatistas wat betreft geloofwaardigheid en vertrouwen. Maar twijfel er niet aan: we zijn uw tegengestelden. Wat op het spel staat is of deze opositie gevoerd wordt via civiele en vreedzame kanalen, of dat we moeten doorgaan met de wapens en het gemaskerde gezicht om te realiseren wat we zoeken. En dat is, señor Fox, niet meer dan democratie, vrijheid en rechtvaardigheid voor alle Mexicanen." Het EZLN antwoordt op het positieve gebaar van Fox om 53 militaire controleposten te ontruimen, met de aankondiging dat men terug bereid is tot dialoog op voorwaarde van de vervulling van 3 eisen: (1) de uitvoering van de deelakkoorden van San Andrés en een wettelijk kader op basis van het wetsvoorstel Inheemse Rechten en Cultuur van de COCOPA-commissie, (2) de vrijlating van alle zapatistische politieke gevangenen uit gevangenissen van Chiapas en andere deelstaten, en (3) de ontruiming van 7 van de 259 militaire kampen in Chiapas.

2001

Zaterdag 24 februari vertrekt in San Cristóbal de las Casas in Chiapas een karavaan van 24 leiders van het EZLN naar Mexico-Stad, om daar na een tocht door 12 deelstaten aan te komen op 11 maart. De politiek-militaire leiding van het EZLN trekt met deze "Marcha por la Dignidad Indígena" (Mars voor de Inheemse Waardigheid) naar het Mexicaans Congres om er het COCOPA-wetsvoorstel inheemse rechten en cultuur te verdedigen. Ook - tenminste als Fox verder ingaat op de 3 belangrijke voorwaarden die het EZLN gesteld had - zal de dialoog met de regering opnieuw starten. Onderweg neemt de delegatie ook deel aan het Derde Nationaal Inheems Congres (CNI) in Nurío (deelstaat Michoacán), waaraan vertegenwoordigers van 42 inheemse volken uit Mexico participeren.

Op 11 maart komt deze mars (ook wel Zapatour genoemd) op de zócalo van mexico-Stad aan. Ruim 200.000 mensen komen de zapatistische leiders ontvangen. President Fox nodigt subcomandante Marcos uit voor een gesprek, maar het EZLN bedankt hiervoor omdat de regering de 3 gestelde voorwaarden nog niet is nagekomen. In de week dat de zapatistische delegatie beslist om terug te keren naar Chiapas, stemt het parlement uiteindelijk toch in - met nipte meerderheid - met een speciale zzitting waarop de delegatie toegestaan is het spreekgestoelte te gebruiken. De rechts-conservatieve partij van president Fox, de Partij voor Nationale Actie of PAN, stemt tegen. Op 28 maart spreken comandante Esther en anderen van het EZLN, maar ook vertegenwoordigers van het CNI de Kamer van Volksvertegenwoordigers toe. Ondanks de richtlijn van de PAN om niet aanwezig te zijn tijdens deze speciale zitting zijn er 2 diputé's aanwezig.

Op 20 april worden de laatste 2 (Guadelupe Tepeyac, Río Euseba) van de 7 te ontmantelen legerkampen officiëel ontruimd.

Op 25 april keurt de senaat een eigen wetsvoorstel Inheemse Rechten en Cultuur goed, uitgewerkt binnen de commissies Inheemse en Grondwettelijke Zaken. De wet bepaalt dat elke vorm van discriminatie verboden is, garandeert de rechten van de vrouw (ook in haar participatie aan de lokale politiek) en erkent de inheemse autonomie inzake cultuur, educatie, taal en lokaal bestuur. Op 27 april ratificeert ook de Kamer het voorstel, alleen de centrum-linkse PRD en linkse PT stemden tegen. Maar noch het EZLN noch het Nationaal Inheems Congres zijn tevreden met het voorstel. Het 'senaats-voorstel' is een afzwakking van het originele COCOPA-voorstel en substantiële wetsbepalingen (zoals o.a. de definitie van inheems volk als rechtspersoon en de bepalingen van territorialiteit) ontbreken. Het EZLN schort de onderhandelingen (in voorbereiding) voor onbepaalde tijd op.

(La Jornada, 10-03-2001)

Verspreiding:
(voorheen) ZAPATA, Mexico Nieuwsdienst
Postbus 16578, 1001 RB, Amsterdam
email:resiste@dds.nl
http://www.noticias.nl/prensa/zapata

anti-Copyright, 28 oktober 2001