Mensenrechten

"Wat een trots! We wonen in de enige wijk ter wereld met openbare elektrische trappen!" De blijdschap spat van het grote spandoek af dat de 61-jarige Luz Mila Chaparro aan haar huis heeft gehangen in Medellins beruchte wijk La Comuna 13. De gemeente doet er alles aan om het aanzicht van deze Colombiaanse ‘krachtwijk’ te verbeteren. Maar de investering kent ook zijn keerzijdes.

De roltrap bestaat uit zes delen en vervangt de 350 gewone traptreden. De roltrap functioneert ’s ochtends drie uur en ’s middags drie uur maar moet in de toekomst de hele dag gaan functioneren. Kosten van de veelbesproken moderne trap: 5 miljoen euro.

Volgens Chaparro heeft de roltrap voor de nodige verandering gezorgd. “Het brengt zoveel voordelen met zich mee,” stelt ze vast. “De hele wijk wordt verbeterd en zelfs het terras van mijn huis is opgeknapt.” Ruim een half jaar na opening van de trap, liggen alle straten rondom haar huis open vanwege renovatiewerkzaamheden.

Bergstad Medellin is de tweede stad van Colombia. Het bestaat uit zestien stadsdelen: de zogenaamde comunas. La Comuna 13 is berucht door de gewelddadige bendes die de buurten terroriseren en hun oorlog op straat uitvechten. Het stadsdeel kent zogenaamde ‘onzichtbare grenzen’ waarvan alleen de bewoners en bendeleden kunnen inschatten of het veilig is om ze te passeren.

Hoewel voor veel inwoners het opknappen van de wijk een zegen is, zijn er ook veel sceptici. Zo noemt de 50-jarige rechter en socioloog Wiliam Seguro de bouw van de trap een politieke zet. Hij groeide op in een van de arme wijken van Medellin en kent de problematiek goed. 

“Medellin is Colombia’s industriële hoofdstad waar stadsontwikkeling altijd belangrijk is geweest,” vertelt Seguro. Hij doelt op het uitgebreide metrosysteem in de stad en de metrocable, een kabelbaan die de wijken hoog in de bergen met de metro verbindt. “De inwoners van Medellin denken dat positieve ontwikkeling in de materiële urbane verbeteringen zit, maar ze lijken niet te beseffen dat educatie daaraan vooraf moet gaan. Bovendien moeten er banen gecreëerd worden.”  

Operatie Orion

“In het verleden werd La Comuna 13 sterk verwaarloosd door de overheid waardoor er chaos heerste,” zegt Seguro. “Er ontstond strijd tussen lokale bendes, de guerrilla en de paramilitairen waardoor het een niemandsland werd.” 

Luz Mila Chaparro was een van de eerste bewoners van de wijk. Ze bouwde haar huis in 1969 toen er in de buurt nog geen water en licht was. In de jaren negentig moest ze vluchten omdat ze in opstand kwam tegen het ontstane geweld. “Niet alleen ik, maar ook mijn man en kinderen werden met de dood bedreigd. Op een dag heb ik onze koffers gepakt en zijn we vertrokken,” vertelt de kranige Chaparro. 

Het geweld werd in 2002 aangepakt door toenmalig president Uribe met een militair interventieprogramma Operatie Orion. Er vielen veel doden, maar de wijk is sindsdien weer redelijk onder controle gebracht.

Luz Chaparro: “Toen we na Orion konden terugkeren vroeg een van de oude bendeleden of mijn thuiskomst betekende dat ik levensmoe was. Ik reageerde dat nog moest uitwijzen wie van ons als eerste het loodje zou leggen.” Opgelucht glimlachend vult ze aan: “Een paar weken later werd me verteld dat zijn lichaam was gevonden. Ik had dit keer gewonnen.”

Rechter Seguro stelt dat het geweld door de bendes nog lang geen verleden tijd is. Onlangs werd nog een vrouw gedood door een verdwaalde kogel terwijl ze bij een bushalte stond te wachten. “De bendeleden houden zich schuil boven in de bergen in het rurale gebied waar ze elkaar beschieten.” 

Begin dit jaar berichtte dagblad El Tiempo over de invloed van de bendes op de trappen. Bendeleden zouden het beheer over de roltrap willen overnemen zodra deze fulltime gaat functioneren. Zo zouden ze geld willen eisen voor het gebruik ervan.  

Leugens

Adriana Maria Restrepo doet de verhalen over de bendes van de Colombiaanse media af als leugens. Restrepo werkt voor EDU, een commercieel en industrieel staatsbedrijf dat projecten ontwikkelt om de urbane ontwikkeling van Medellin te bevorderen. Ze coördineert een educatieproject om de bewoners van de wijk met deze ontwikkelingen te leren omgaan. Ook helpt ze hen eigen bedrijfjes te starten.  Ze is trots op ‘haar Comuna’ en komt samen met haar dochter graag bij de roltrap. “Kinderen kunnen hier rustig spelen en in de weekenden maken we speciale muurschilderingen om het aanzicht mooi te maken.”

“Je kunt hier echt zonder problemen rondlopen,” reageert ze. “Kijk nou naar dit prachtige uitzicht en de spelende kinderen.” Ze wijst op de kleine huizen en straten onderaan de berg. Bovenaan de trap is een glijbaan en een fietspad aangelegd waar een aantal kinderen zit te spelen. “Pas geleden is hier iemand geraakt door een verdwaalde kogel,” bekent ze. “Toen was het inderdaad een tijdje stil hier boven. Maar het was echt een incident, we hoeven ons geen zorgen te maken.”

Restrepo gelooft in de vooruitgang van de wijk. Als vertegenwoordiger van het roltrapproject ontvangt ze regelmatig afgevaardigden uit het buitenland die de trap willen zien. William Seguro is daarover niet verbaasd. Volgens hem is dit precies wat de gemeente wil bereiken. “Het lijkt een soort proef om te kijken of de bouw van zo’n roltrap in de buitenlucht ook zou kunnen aanslaan in een land als bijvoorbeeld Brazilië,” zegt hij. “De metrocable willen ze aan Oostenrijk en Zwitserland verkopen. Ik vind het nogal pretentieus.”

Impact

Al erkent de socioloog wel dat de trap voordelen met zich meebrengt voor de bewoners die elke dag honderden treden op moeten met hun boodschappen en voor mensen die slecht ter been zijn. “Er is alleen zoveel meer te doen in een wijk als la Comuna 13,” legt hij uit. “Er zijn nog teveel mensen die onder druk staan van de bendeleden en geld moeten afgeven.” 

Waarom de gemeente kiest voor de bouw van een roltrap is voor Seguro wel duidelijk. “Deze investering maakt meer indruk dan de bouw van één ziekenhuis,” stelt hij. “Terwijl je van het budget voor de bouw en onderhoud van de roltrap zoveel scholen en ziekenhuizen had kunnen bouwen.”

Plannen voor nog meer elektrische trappen ter vervanging van andere eindeloze reeksen treden die Medellin rijk is, zijn er vooralsnog niet. 

Deze productie komt voort uit het project Beyond (Y)our World van LokaalMondiaal.