Holland pakt z’n koffers

Maar het is afgelopen. In april 2011 besloot de Nederlandse regering om Nicaragua te schrappen als partnerland. Daar kwam het besluit bij om de diplomatie te hervormen en de ambassade van Nicaragua te sluiten. Daarmee komt een relatie die al bestaat sinds 1979 tot een ongelukkige breuk.

Al snel verschenen de eerste artikelen in Nicaraguaanse kranten over het besluit van Nederland. De reactie van Nicaraguaanse bewindslieden leek daarin vrij onverschillig te zijn. De krant La Prensa citeerde de minister van Financiën: “Het vertrek van Nederland is voor de Nicaraguaanse regering van weinig belang. Niemand is verplicht om ons wat dan ook te geven.” Dergelijke uitspraken passen goed bij de retoriek waarin de regering praat over Westerse donoren, maar niet bij de realiteit van het personeel van het ministerie van Volksgezondheid dat het belang van de bijdrage van Nederland erkent. 

In een interview met La Prensa verdedigt Hans Wessels, hoofd Ontwikkelingssamenwerking van de Nederlandse ambassade, het overheidsbesluit. “Het is de prioriteit van Nederland om de relatie van ontwikkelingssamenwerking naar economische samenwerking te transformeren. Dat is bijvoorbeeld interessant voor ons vanwege de goedkope productie die hier mogelijk is. Nicaragua blijft voor ons een prioriteit, maar op een andere manier.” Als de interviewer tegensputtert dat Nicaragua nog steeds arm is, vergelijkt Wessels de armoede met die in Ethiopië waar hij werkte tussen 1997 en 2001. “In de hoofdstad daar loopt de helft van de mensen zonder schoenen. In deze regio is ook armoede, maar minder ernstig. In Managua zie ik niemand zonder schoenen.”

Donor darling steeds eenzamer

Behalve Nederland besloten al eerder andere donoren te vertrekken uit Nicaragua. In de afgelopen drie jaar vertrokken Noorwegen, Denemarken en Zweden, stuk voor stuk belangrijke donoren. Zweden speelde net als Nederland een belangrijke rol in de gezondheidssector. Nederland nam de rol als leidende donor van de Zweden over, maar laat de taak nu dus vallen.

Een versterkte focus op Afrika en fragiele staten is niet de enige reden voor het afnemen van hulpstromen. De uittocht begon toen Daniel Ortega in 2007 aan de macht kwam. Hij is een oud-communist die ook regeerde tijdens de burgeroorlog. De westerse donoren konden het goed vinden met zijn voorganger Bolaños en volgden de nieuwe regering met argusogen. Het wantrouwen was wederzijds. Vanaf Nicaraguaanse zijde werd deze vooral gekenmerkt door heftige retoriek, met uitspraken als: “De donoren zijn minder waard dan strontvliegen”. 

Als reactie op ongeregeldheden bij de lokale verkiezingen in 2008 en antidemocratische trekjes van Ortega, schortte Nederland de begrotingssteun op. Ook Finland beëindigde de begrotingssteun. De Verenigde Staten stopte met het verstrekken van fondsen binnen de Millennium Challenge Account, een overeenkomst ter waarde van 175,1 dollar dat de armoede zou verminderen door het bouwen van wegen en helpen van boeren en ondernemers in de regio’s Leon en Chinandega.

Onbetrouwbare partner

Tot 2008 gold de samenwerking tussen Nicaragua en Nederland op het gebied van gezondheidszorg als voorbeeld voor het nakomen van de afspraken gemaakt bij de Parijse Verklaring van Hulpeffectiviteit. Het idee van de Verklaring is dat de regering van het ontvangde land het voortouw neemt in de ontwikkelingssamenwerking. Donoren sluiten zich aan bij nationale strategieën en werken onderling samen. Het donorfonds voor gezondheidszorg is hier een belangrijk voorbeeld van. Binnen de Verklaring zijn betrouwbaarheid en voorspelbaarheid belangrijke eisen aan donoren. Met het eenzijdige besluit om te vertrekken, toont Nederland zich een onbetrouwbare partner en wordt veel goed werk van de afgelopen jaren tenietgedaan.